AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Arpacızâdeler

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 15 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalılardan birkaç sülâledir. Bunlardan Mevlânâ Nûreddîn Hamza Çelebi meşâhîr-i ulemâdandır. Arpacızâdelikle meşhûrdur. Mahdûmu Mevlânâ Muhyiddîn Mehmed Çelebi’dir. 1079’da vefât eden es-Seyyid İbrâhim Efendi bin Ömer bin Mahmûd da Arpacızâdelikle meşhûrdur. Bunun tercemesi ve evlâdı aşağıda gelir. Diğer Arpacı Ali Ağazâde el-Hâc Mehmed Efendi de ulemâdandır. Eş-Şeyh Osmân Efendi, bunun mahdûmu eş-Şeyh Abdurrahman Efendi ve evlâdı kibar-ı meşâyihdendir. Diğer Arpacı Mustafa Ağazâde el-Hâc Ali Ağa da Amasya a’yânından idi. Bunun mahdûmu el-Hâc Osmân Efendi Amasya erkânındandır. Bunun evlâdı el-yevm Amasya eşrâfındandır.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalılardan birkaç ailedir. Bunlardan Mevlânâ Nûreddîn Hamza Çelebi ünlü âlimlerdendir. Arpacızâdelikle tanınmıştır. Oğlu Mevlânâ Muhyiddîn Mehmed Çelebi'dir. 1079'da [1668-69] ölen es-Seyyid İbrâhim Efendi bin Ömer bin Mahmûd da Arpacızâdelikle tanınmıştır. Bunun hâl tercümesi ve soyu aşağıda gelir. Diğer Arpacı Ali Ağazâde el-Hâc Mehmed Efendi de âlimlerdendir. Eş-Şeyh Osmân Efendi, bunun oğlu eş-Şeyh Abdurrahman Efendi ve soyu büyük şeyhlerdendir. Diğer Arpacı Mustafa Ağazâde el-Hâc Ali Ağa da Amasya ayanındandı. Bunun oğlu el-Hâc Osmân Efendi Amasya ileri gelenlerindendir. Bunun soyu bugün Amasya eşrafındandır.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • sülâle: aile, soy
  • meşâhîr-i ulemâ: ünlü âlimler
  • mahdûm: oğul
  • kibâr-ı meşâyih: büyük şeyhler
  • a'yân, erkân: şehrin ileri gelenleri
  • eşrâf: soylu, saygın kişiler
  • el-yevm: bugün, yazarın yaşadığı zaman

Arpacızâdeler Kimdir

Madde tek bir kişiyi değil, "Arpacızâde" adıyla anılan birkaç ayrı Amasya ailesini anlatır. Adın başındaki "arpacı", bu ailelerin ilk atalarının meslekle ilişkili bir lakabı olarak görünür; Hüsameddin bunu açıklamaz. Aynı lakap farklı kollarda tekrar ettiği için aralarında doğrudan bir akrabalık olup olmadığı da bilinmemektedir. Hüsameddin bu sebeple "birkaç sülâle" demiştir.

Kayıtta dört kol sayılır. Birincisi âlim sıfatlı Nûreddîn Hamza Çelebi ve oğlu Muhyiddîn Mehmed Çelebi'dir. İkincisi 1079 [1668-69] yılında ölen es-Seyyid İbrâhim Efendi'dir ve Hüsameddin onun hâl tercümesini ayrıca verdiğini belirtir. Üçüncüsü Arpacı Ali Ağazâde el-Hâc Mehmed Efendi ile Şeyh Osmân Efendi ve Abdurrahman Efendi gibi şeyhlerdir. Dördüncüsü Arpacı Mustafa Ağazâde el-Hâc Ali Ağa ve oğlu el-Hâc Osmân Efendi ile ayan sınıfına geçer. "Bunun soyu bugün Amasya eşrafındandır" cümlesi, yazarın yaşadığı dönemi, yani 20. yüzyılın başlarını anlatır.

Amasya Osmanlı döneminde medreseleriyle tanınan bir şehirdi; 1870'te şehirde 31 medrese ve kırk dört müderris kaydedilmiştir.

Nûreddîn Hamza Çelebi ve Muhyiddîn Mehmed Çelebi için Hüsameddin dışında bir kayda rastlanmadı. Arama sonuçlarında Üçbaş lakabıyla anılan başka bir Nûreddîn Hamza'dan söz edilir; bu kişi başka bir yerde doğmuş, Amasya'da Sultan II. Bayezid medresesinde müderrislik yapmış bir âlimdir ve Arpacızâde ailesiyle bir bağlantısı bu kayıtlardan anlaşılmamaktadır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 15–15. amasya.bel.tr

Kitaplar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler