[9] Amasyalı Mehmed’in oğludur. Genç iken yeniçeri yazılıp “civelek” oldu. Rumeli ve Girit Muhârebelerinde fedâkârâne çalışdı. İbtidâ “yasakçı” olup yeniçerilerin inzibâtına me’mûr ve sonra alemdâr ve yirmi beş yıldan ziyâde müte’addid defalarda Amasya’nın yeniçeri serdârı oldu. 1120 şevvâlinde serdâr iken vefât etdi.
Yiğit, cömert, gâzi bir kimse idi. Mahdûmu el-Hâc Mehmed Ağa meşhûr serdengeçdiler ağası idi. Bunun evlâdından el-Hâc Hasan, Hüseyin, Ali Ağalar, Yeşil Şeyh Ahmed Efendi, evkâf kâtibi Hâfız Hasan Efendi bin Hâfız Mehmed Efendi, bunun mahdûmu mahkeme a’zâsından Abdullatîf Efendi ma’rûf idiler. Bunlara Apardıoğulları denir, ba’zılarının tercemeleri aşağıda gelir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalı Mehmed'in oğludur. Genç yaşta yeniçeri yazılıp "civelek" oldu. Rumeli ve Girit savaşlarında fedakârca çalıştı. Önce "yasakçı" olup yeniçerilerin inzibatına memur edildi, sonra alemdar oldu; yirmi beş yıldan fazla, birçok kez Amasya'nın yeniçeri serdarı oldu. 1120 Şevval ayında [1708 sonu] serdarken öldü.
Yiğit, cömert, gazi bir kimseydi. Oğlu el-Hâc Mehmed Ağa meşhur serdengeçdiler ağasıydı. Bunun soyundan el-Hâc Hasan, Hüseyin, Ali Ağalar, Yeşil Şeyh Ahmed Efendi, vakıflar kâtibi Hâfız Hasan Efendi bin Hâfız Mehmed Efendi ve bunun oğlu mahkeme üyelerinden Abdullatîf Efendi tanınmışlardı. Bunlara Apardıoğulları denir, bazılarının hâl tercümeleri aşağıda gelir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- civelek: genç, çevik yeniçeri adayı için kullanılan ad
- yasakçı: yeniçeri ocağında düzeni ve nöbet işlerini gözeten er
- inzibât: askerî düzen ve disiplin
- alemdâr: bayrak taşıyıcı
- serdâr: yeniçerilerin bir yerdeki komutanı
- serdengeçdi: canını göze alarak savaşa giden gönüllü askerler
- evkâf kâtibi: vakıflar yazıcısı
- mahkeme a'zâsı: mahkeme heyeti üyesi
Amasya'da Yeniçeri Serdarlığı
Yeniçeri ocağında "yasakçı", kale kapılarındaki nöbetçiyi, taşrada ise bir semtin düzenini sağlayan yeniçeriyi anlatan bir terimdir. Kazalarda görevli yeniçerilerin ve öteki askerî birliklerin disiplinini sağlayan komutan ise serdardı. Apardı İbrâhim Ağa'nın yoluyla yükselmesi tipik bir taşra yeniçerisi kariyerini gösterir: yasakçılıktan başlayıp alemdarlığa, sonra serdarlığa çıkmıştır.
Girit savaşları Osmanlı'nın Venedik'le yaklaşık yirmi dört yıl süren çatışması olduğundan (1645-1669), Apardı İbrâhim Ağa'nın gençlik yıllarının 17. yüzyılın ortalarına denk geldiği düşünülebilir. Bu bir çıkarımdır; metin doğum tarihi vermez. İbrâhim Ağa'nın oğlu el-Hâc Mehmed Ağa'nın "serdengeçdiler ağası" olarak anılması, ailenin askerî geleneği sürdürdüğünü gösterir.
Yeniçeri ocağının 1826'da kaldırılması ve yerine Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye'nin kurulması Amasya'da da etki yapmıştır; bu dönem, yeniçerilerin Amasya'daki yerini tartışan çalışmalarda ayrıca ele alınır. Apardıoğulları'nın bu dönüşümle birlikte nasıl bir yol izlediği Hüsameddin dışında bir kaynakla belirlenemedi.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 13–13. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar