Amasyalıdır. Dergâh-ı âlî kapıcıbaşılarından Ali Kaya Ağa’nın mahdûmudur. Amasyalı Ammizâde Mehmed Paşa’nın ağalığında dâiresi vekîl-i harcı, vezâretinde kethüdâsı olup 1127 zilka’desinde efendisi tarafından Bender mütesellimi oldu.
1128 senesi evâ’ilinde paşası maktûl olmakla müsâdere edilen emvâlini teslîm-i hazîne edib Amasya’ya i’zâm edildi. 1135’de Amasya havâlisinde zuhûr eden eşkiyânın tenkîl ve istîsâlinde hizmeti görüldüğünden kapıcıbaşılık verildi.
1137 senesi muharreminde Amasya mütesellimi olup bir buçuk yıl kadar sancağı hüsn-i idâre ederek imdâd-ı seferî irsâlinde ibrâz-ı faâliyet etdi. 1138 senesi cumâdelûlâsında infisâl edib 1139 senesi hilâlinde vefât etdi. Müdebbir, şecî bir zât idi. Oğulları el-Hâc Mustafa, Ali, Erdoğdu Ağalardır.⁷⁰ [615]
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Saray kapıcıbaşılarından Ali Kaya Ağa'nın oğludur. Amasyalı Ammizâde Mehmed Paşa'nın ağalığında onun dairesinin harç vekili, vezirliğinde kethüdası olup 1127 Zilkade'sinde [1715] efendisi tarafından Bender mütesellimi yapıldı.
1128 başlarında [1715-16] paşası öldürülünce, paşanın müsadere edilen malını hazineye teslim edip Amasya'ya gönderildi. 1135'te [1722-23] Amasya çevresinde ortaya çıkan eşkıyanın dağıtılmasında ve kökünün kazınmasında hizmeti görüldüğünden kapıcıbaşılık verildi.
1137 Muharrem'inde [Ekim 1724] Amasya mütesellimi olup bir buçuk yıl kadar sancağı iyi yönetti ve sefer için yardım sağlamakta gayret gösterdi. 1138 Cemâziyelevvel'inde [Ocak-Şubat 1726] görevden ayrılıp 1139 başında [1726-27] öldü. Tedbirli, yiğit bir kimseydi. Oğulları Hacı Mustafa, Ali ve Erdoğdu Ağalardır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- dergâh-ı âlî kapıcıbaşısı: saray kapıcılarının başı, saray hizmetinde yüksek rütbeli görevli
- mahdûm: oğul
- vekîl-i harc: harcama işlerini yürüten vekil
- kethüdâ: kahya, bir büyüğün işlerini yürüten yardımcı
- mütesellim: vali adına bir yeri yöneten vekil
- maktûl: öldürülmüş
- müsâdere: malın devlet adına el konulması
- eşkıyâ tenkîl ve istîsâli: eşkıyayı cezalandırıp kökünü kazıma
- imdâd-ı seferî: sefere gönderilen asker ve erzak yardımı
- infisâl: görevden ayrılma
- müdebbir, şecî: tedbirli, yiğit
Bir Ağanın Kariyeri
Madde, Osmanlı taşrasında bir kişinin yükselme biçimini açık gösterir. Ali Kaya Ağa'nın oğlu, önce Ammizâde Mehmed Paşa'nın hizmetine girer; paşa yükseldikçe o da yükselir, paşanın kethüdası olur ve Bender'e mütesellim atanır. Efendisinin ölümüyle ilişki kesilir, paşanın malı müsadere edilir ve Ağa, bu malı hazineye teslim ederek memleketine döner. Sonraki kapıcıbaşılığı eşkıya olaylarındaki hizmetine bağlanır, Amasya mütesellimliği ise bir buçuk yıl sürer. Bir önceki maddedeki Çorum mütesellimi örneğiyle birlikte okunduğunda, aynı yıllarda mütesellimlerin hem güçlü hem de görevde kalma süreleri kısa kimseler olduğu görülür.
Bender, bugün Dinyester kıyısındaki bir kale kentidir; Ağa'nın oraya mütesellim olması, Amasyalı bir görevlinin imparatorluğun uzak sınır kalelerine kadar gidebildiğini gösterir. Dipnotta anılan vâris kaydı (Hacı Ali Ağazâde Hacı Hüseyin Ağa'nın 1213'te [1798-99], oğlu Hacı Mehmed Ağa'nın da 1214'te [1799-1800] çocuksuz ölmesi ve kardeşi Halil Ağa'nın mirasçı olması) ailenin sonraki kuşaklarını gösterir. Ammizâde Mehmed Paşa ve Ağa'nın kendisi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 191–191. amasya.bel.tr