Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 108 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Esbak Amasya vâlisi Alâeddîn Alişîr Bey bin Selçuk Bey bin Aydoğdu Bey’in mahdûmudur. 641’de pederinin Moğol harbinde şehâdeti üzerine emlâk ü emâretine vâris olarak teayyün etdi.
Sultân Gıyâseddîn Keyhüsrev-i Selçukî vezâretine ta’yîn edilen Amasya kadısı Mevlânâ Fahreddîn Mehmed bin Mahmûd bin Ali er-Râzî’nin himmetiyle ümerâ-yı Selçukiyyeden olup 675 sâline doğru vefât etdi. “Alişîroğlu” demekle meşhûr idi. Mahdûmu Emîr-i meşhûr Şehâbeddîn Bahâdır Bey aşağıda gelir. [332]
Eski Amasya valisi Alâeddîn Alişîr Bey bin Selçuk Bey bin Aydoğdu Bey'in oğludur. 641 [1243-44] yılında babasının Moğol savaşında şehit düşmesi üzerine onun mülklerine ve beyliğine varis olarak belirlendi.
Sultan Gıyâseddîn Keyhüsrev-i Selçukî'ye vezir tayin edilen Amasya kadısı Mevlânâ Fahreddîn Mehmed bin Mahmûd bin Ali er-Râzî'nin desteğiyle Selçuklu emîrleri arasına girdi ve 675 [1276-77] yılına doğru öldü. "Alişîroğlu" diye tanınırdı. Oğlu, meşhur emîr Şehâbeddîn Bahâdır Bey aşağıda gelecektir.
Hüsameddin'in "641'de Moğol savaşı" dediği olay, Anadolu Selçuklu Devleti'nin kaderini değiştiren Kösedağ Savaşı'dır (1243). II. Gıyâseddin Keyhusrev'in ordusu Moğollar karşısında dağılmış, sultan Tokat'a, veziri Mühezzebüddin Ali Amasya'ya kaçmıştı. Moğollar zaferin ardından Sivas ve Kayseri'yi yağmalamış, bütün Anadolu'da derin bir korku yayılmıştı. Savaşın tarihi kaynaklarda 641 Muharreminin ilk günleri, yani Temmuz 1243'ün başı olarak verilir; Hüsameddin'in verdiği yıl bununla uyuşur. Alişîr Bey'in bu savaşta öldüğü bilgisi ise başka bir kaynakta doğrulanamadı.
Hüsameddin, Ahmed Bey'in hamisi olarak Gıyâseddîn Keyhüsrev'e vezir olan Amasyalı bir kadıdan, Fahreddîn Mehmed er-Râzî'den söz eder. Metin hangi Keyhüsrev'in kastedildiğini açıkça söylemez. Ahmed Bey'in hayat çizgisi göz önüne alınırsa, 1266-1282 yılları arasında çocuk yaşta tahtta bulunan III. Gıyâseddin Keyhusrev akla gelir. Bu sultanın devrinde devlet işlerini Muînüddin Süleyman Pervâne ile birlikte yürüten vezir, Konyalı Hüseyin el-Konevî'nin oğlu Sâhib Ata Fahreddin Ali'dir. Râzî nisbeli ve Amasya kadılığından gelen bir Fahreddin Mehmed'in vezirliğine ise okunan kaynaklarda rastlanmadı. Unvan benzerliği bir karışıklığa işaret ediyor olabilir; ancak bu yalnızca bir ihtimaldir.
Aynı dönemde yaşamış ve kaynaklarda daha iyi tanınan bir başka Alişîr de vardır: Germiyanlı Kerîmüddin Alişîr. Germiyanoğulları Beyliği'nin kurucusu Yâkub Bey'in babası olan bu emîr, Selçuklu saltanat mücadelelerine karışmış ve 1264 yıllarında Muînüddin Süleyman Pervâne'nin şikâyetiyle Konya'da öteki bazı Selçuklu emîrleriyle birlikte Moğollar tarafından öldürülmüştür. Hüsameddin'in Amasya valisi olarak andığı Alâeddîn Alişîr Bey ile bu Germiyanlı emîr, ad, unvan ve ölüm tarihi bakımından ayrı kişilerdir; ikisinin karıştırılmaması gerekir. Amasyalı Alişîroğulları hakkında Hüsameddin'in kitabı dışında bilgiye rastlanmadı.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar