Amasyalıdır. Ümerâdan İzzeddîn Gül Bey’in mahdûmu olup “Güloğlu” demekle meşhûr ve Arapça İbnü’l-Verdî’dir. İbnü’l-Verdî, güloğlu demektir. Mevlânâ Sadreddîn Mehmed bin Hızr et-Türkmânî, hâssaten Konya kadı’l-kudâtı Sırâceddîn Mahmûd bin Ebî Bekir el-Ermevî’den ikmâl-i tahsîl ederek Amasya’da tedrîs-i ulûm etdi. Ders-i âm-ı meşhûr oldu. [334]
Kazandığı şöhret-i ilmîyyesi sâyesinde Torumtay Medresesi müderrisi, 696 senesinden i’tibâren iki def’a Amasya kadı’l-kudâtı oldu. 912 senesi rebiülevvelinde vefât eyledi. Meşâhîr-i fuzalâdan, kâmil bir zât idi. Mahdûmu Nâsıreddîn Mehmed Çelebi de kibâr-ı ulemâdandır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Emîrlerden İzzeddîn Gül Bey'in oğlu olup "Güloğlu" diye tanınır; Arapçası İbnü'l-Verdî'dir. İbnü'l-Verdî "gülün oğlu" demektir. Mevlânâ Sadreddîn Mehmed bin Hızr et-Türkmânî'den ve özellikle Konya baş kadısı Sırâceddîn Mahmûd bin Ebî Bekir el-Ermevî'den öğrenimini tamamlayarak Amasya'da ilim okuttu. Genel ders veren tanınmış bir müderris oldu.
Kazandığı ilmî şöhret sayesinde Torumtay Medresesi müderrisi oldu; 696 [1296-97] yılından itibaren de iki defa Amasya baş kadılığına getirildi. 912 yılı Rebiülevvelinde [Temmuz-Ağustos 1506] öldü. Ünlü faziletli kişilerden, olgun bir zattı. Oğlu Nâsıreddîn Mehmed Çelebi de büyük âlimlerdendir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- verd: Arapça gül; İbnü'l-Verdî "gülün oğlu"
- kadı'l-kudât: kadıların kadısı, baş kadı
- hâssaten: özellikle
- şöhret-i ilmiyye: ilmî ün
- fuzalâ: faziletli, bilgili kişiler
- kâmil: olgun, erdemli
Hocası Sirâceddin Urmevî
Ahmed Çelebi'nin asıl hocası olarak gösterilen Sırâceddîn el-Ermevî, Selçuklu Türkiye'sinin en büyük âlimlerinden Sirâceddin el-Urmevî'dir. Tam adı Ebü's-Senâ Sirâcüddîn Mahmûd b. Ebî Bekr el-Urmevî olan bu âlim, 594 [1198] yılında Azerbaycan'ın Urmiye şehrinde doğmuş, Musul'da okumuş, Malatya, Dımaşk ve Mısır'da bulunduktan sonra Konya'ya gelmiştir. 655 [1257] yılının sonlarında II. İzzeddin Keykâvus'un hizmetinde olduğunu kendisi yazar. III. Gıyâseddin Keyhusrev'in tahta çıktığı 664 [1266] yılından önce Konya kadısıydı; Anadolu başkadılığına da getirilmiştir. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ile çağdaş ve tanış olmuştur; Eflâkî onu "aklî ve naklî bütün ilimlerde ikinci bir Şâfiî" diye över. Felsefe, mantık, kelâm ve fıkıh usulünde eserler yazan Urmevî, 682 [1283] yılında Konya'da ölmüştür. Hüsameddin'in "Ermevî" yazımı bu nisbenin farklı bir okunuşudur.
Diğer hocası Sadreddîn Mehmed bin Hızr hakkında Hüsameddin'in eseri dışında bilgiye rastlanmadı. Hüsameddin'in başka bir maddesinde aynı adla anılan Amasya baş kadısı, Metin Hakverdioğlu'nun aktarımına göre "Sadreddin Mehmed bin Hızır et-Tiflisî" diye geçer; buradaki "et-Türkmânî" nisbesiyle bu kayıt arasındaki fark açıklanamadı.
Torumtay Medresesi
Ahmed Çelebi'nin müderrislik yaptığı Torumtay Medresesi, bugün Gökmedrese Camii adıyla bilinen yapıdır. Giriş bölümü medrese olarak kullanıldığı ve bitişiğindeki türbe firuze renkli çini ve sırlı tuğlalarla süslendiği için bu adı almış, bânisine nispetle Torumtay Camii de denmiştir. Yapıyı, II. Gıyâseddin Keyhusrev zamanında Amasya valiliğine getirilen ve camiden bir sokakla ayrılan 677 [1278-79] tarihli türbesinde yatan Seyfeddin Torumtay yaptırmıştır. Kitabesi yerinden söküldüğü için kesin inşa tarihi bilinmez. Vakfiyesinde "Gökmedrese" adıyla geçen yapı, hem cami hem medrese olarak kullanılmıştır. Dışa kapalı, kalın ve masif kesme taş duvarlarıyla Selçuklu mimarisinin karakteristik özelliklerini taşır.
Ölüm Tarihindeki Sorun
Maddedeki ölüm tarihi açıkça hatalıdır. 682 [1283] yılında ölen Urmevî'den ders almış ve 696 [1296-97] yılında baş kadı olmuş bir kişinin 912 [1506] yılında ölmesi mümkün değildir; arada iki yüz yılı aşan bir fark vardır. Tarihin yazımında ya da baskıda bir hata olmalıdır; sayının 712 [1312-13] gibi bir yılı göstermesi muhtemeldir, fakat bunu doğrulayan bir kayda rastlanmadı. Ahmed Çelebi ve oğlu Nâsıreddîn Mehmed Çelebi hakkında başka kaynaklarda bilgi bulunamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 108–108. amasya.bel.tr
- Metin Hakverdioğlu, "Hüseyin Hüsameddin Yasar'ın Amasya Tarihi'nde Elvan Çelebi ve Soyu", 2020. https://molekuleredebiyat.com/?p=740
Akademik çalışmalar