Amasya’nın Öz nâhiyesine mülhak Saz karyesinden Ali’nin oğludur. Fenercizâde el-Hâc Evliyâ Halîl Efendi’ye hizmet ve ondan ikmâl-i tahsîl ederek ders-i âm ve müşârün-ileyhe zaman-ı fetvâsında müsevvid olup “Hacı İbiş Efendi” demekle iştihâr etdi.
Yıllarca tedrîs-i ulûm edib 1214’de Kırmacızâde es-Seyyid Abdullah Efendi’nin fevtinden mahlûl olan Halfet Gâzi müderrisi olduğu hâlde 1222 senesi gurre-i muharreminde vefât etdi. Meşâhîr-i ulemâdan idi. Mahdûmları Mehmed, Ali Efendilere ve bunların evlâdına “Sazlıoğulları” dendi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'nın Öz nahiyesine bağlı Saz köyünden Ali'nin oğludur. Fenercizâde el-Hâc Evliyâ Halîl Efendi'nin hizmetinde bulunup öğrenimini onun yanında tamamlayarak genel ders verme yetkisi aldı. Adı geçen Halîl Efendi'nin müftülüğü sırasında fetvaların müsvedde kâtibi oldu ve "Hacı İbiş Efendi" adıyla tanındı.
Yıllarca ilim okuttu. 1214 [1799-1800] yılında Kırmacızâde es-Seyyid Abdullah Efendi'nin ölümüyle boşalan Halfet Gâzi Medresesi müderrisliğine getirildi ve bu görevde iken 1222 yılı Muharreminin ilk günü [Mart 1807] öldü. Ünlü âlimlerdendi. Oğulları Mehmed ve Ali Efendiler ile bunların çocuklarına "Sazlıoğulları" denildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- nâhiye: kazaya bağlı küçük idari birim, bucak
- mülhak: bağlı
- karye: köy
- ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
- müşârün-ileyh: adı geçen kişi
- müsevvid: müsvedde yazan kâtip; burada fetva taslaklarını hazırlayan
- iştihâr etmek: tanınmak, ün kazanmak
- tedrîs-i ulûm: ilim okutma
- fevt: ölüm
- mahlûl: sahibinin ölümüyle boşalmış (görev, makam)
- gurre: Hicrî ayın ilk günü
Halifet Gazi Medresesi
Hacı İbiş Efendi'nin hayatının son yıllarında müderrisi olduğu "Halfet Gâzi" medresesi, Amasya'nın en eski Türk eğitim yapılarından biri olan Halifet Gazi Medresesi'dir; halk arasında adı Hilfet Gazi diye de söylenir. Yapı bugün il merkezinde, Şamice Mahallesi'nde Torumtay Sokağı üzerinde, aynı adı taşıyan türbeye bitişik olarak durur. Kitabesine göre 606 [1209-10] yılında inşa edilmiştir; bânisi Halifet Gazi'nin 622 [1225] tarihli vakfiyesi de günümüze ulaşmıştır. Halifet Gazi, Dânişmendli beyliğinin yıkılmasından sonra Selçukluların hizmetine giren bir emîrdir. I. Alâeddin Keykubad zamanında Amasya valiliğine getirilmiş (619/1222), 1232'de Gürcülere karşı yapılan seferde şehit düşerek Amasya'daki türbesine gömülmüştür.
Medrese, Osmanlı devri boyunca öğretimini sürdürdü. 1647 depreminde yıkılan kısımlarını Müderris Hasan Efendi ahşap olarak yeniden yaptırmış, 1888'de ise Amasya müftüsü Hacı Osman Hilmi Efendi binayı esaslı biçimde tamir ettirmiştir. Meşihat arşivine dayanan bir çalışma, XIX. ve XX. yüzyıllarda Amasya'da ders verilen medreseler arasında Halifet Gazi'yi de sayar. Bugün medresenin güney duvarı ve doğu bölümü kısmen ayaktadır. Hüsameddin'in verdiği müderrislik tarihi, yani İbiş Efendi'nin 1214'te bu medreseye tayini, yapının o yıllarda hâlâ işlediğini gösteren küçük ama değerli bir kayıttır.
Saz Köyü ve Sazlıoğulları
Ailenin adını aldığı Saz köyü, bugün Amasya Merkez ilçesine bağlı Sazköy olmalıdır. Amasya'da adı değiştirilen yerleşim yerleri üzerine yapılan bir inceleme, Sazköy'ü merkeze bağlı köyler arasında sayar ve adı değiştirilen köyler listesine almaz; yani köy eski adını korumuştur. Köyün, Hüsameddin'in zikrettiği Öz nahiyesi sınırları içinde kalıp kalmadığı ayrıca belgelenemedi. İbiş Efendi'nin hocası Fenercizâde Halîl Efendi ve Sazlıoğulları ailesi hakkında Hüsameddin'in kitabı dışında bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 106–106. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar