AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Bey-Kışlacıklı

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 229 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya civârında Kışlacık köyünden Halîl Ağa’nın oğludur. 1242’de nizâmiyye askeri olup Rus harbine gitdi. Şece’ât ve cesâretiyle iştihâr edib yüzbaşı, 1253’de binbaşı, ba’dehû kâ’im-makâm ve 1258’de mîr-âlây olarak gelip Amasya kumandânı ve zabıta müdürü oldu. 1261 vak’asında hayli müşkilât geçirdi. 1264’de vefât etdi. Gâyet şeci, cesûr, pehlivân-ı meşhûr idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya yakınındaki Kışlacık köyünden Halil Ağa'nın oğludur. 1242 [1826-27]'de nizamiye askeri olup Rus savaşına gitti. Cesareti ve yiğitliğiyle ün kazanıp yüzbaşı, 1253 [1837-38]'te binbaşı, sonra kaymakam ve 1258 [1842-43]'de miralay olarak gelip Amasya komutanı ve zabıta müdürü oldu. 1261 [1845-46] olayında epeyce sıkıntı geçirdi. 1264 [1847-48]'te öldü. Son derece yiğit, cesur, ünlü bir pehlivandı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • nizâmiyye askeri: yeni usule göre düzenlenen düzenli ordunun askeri
  • şece'ât: yiğitlik
  • iştihâr etmek: ün kazanmak
  • kâ'im-makâm: kaymakam, subay rütbesi
  • mîr-âlây: miralay, albay derecesinde subay rütbesi
  • zabıta müdürü: asayişe bakan görevli
  • vak'a: olay
  • şeci: yiğit
  • pehlivân-ı meşhûr: ünlü pehlivan, güreşçi

Rütbeler ve Görevler

Ahmed Bey'in rütbe basamakları, Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye'nin düzenlediği sıraya uyar: yüzbaşıdan binbaşıya, ondan kaymakama ve miralaya. Aynı kaynağa göre bu ordu 1829'da Rus ordusuna karşı savaşmıştır; metindeki "Rus harbi" bu savaş olabilir, ama Hüsameddin yılı yazmaz. 1242 [1826-27] yılı, nizamiye askerliğine girişin metindeki tarihidir. 1834'te yedek ordu olan Redîf-i Asâkir-i Mansûre kurulmuş, bunun ardından "Asâkir-i Mansûre" yerine "Asâkir-i Nizâmiyye" ifadesi kullanılmaya başlanmıştır. Metindeki "nizâmiyye askeri" tabiri bu ikinci adlandırmayla uyumludur. Ahmed Bey'in Amasya komutanı ve zabıta müdürü olduğu 1258 [1842-43] yılından sonraki durumu, kaynaklarda bu görevle ilgili bir kayda rastlanmadığı için ayrıntılandırılamadı.

1261 Olayı

Hüsameddin bu olayın ne olduğunu açıklamaz. Aynı yıl, kitabın sonraki maddelerinden birinde (Fazlızâde Ahmed Efendi) "Tabib Vak'ası" adıyla anılan bir olay geçer; iki ifadenin aynı olaya işaret edip etmediği metinden anlaşılmaz. Yapılan aramalarda 1845 yılı Amasya'sında bir ayaklanmanın ya da böyle bir olayın kaydına ulaşılamadı. Bu nedenle olayın niteliği doğrulanamadı. Aynı yıllarda Amasya'da 1844-1845 temettuat sayımının yapıldığı bilinmektedir; sayımla bir bağ kurmak ise ancak bir tahmin olur ve kaynaklarda desteklenmez.

Kışlacık ve Başka Kaynaklar

Amasya çevresinde Kışlacık adıyla anılan yerleşimlerin bugünkü karşılığı için güvenilir bir kaynağa ulaşılamadı; bu nedenle köyün bugünkü adı doğrulanamadı. Ahmed Bey'e dair Hüsameddin dışında bir kayıt da bulunamadı.

Kaynakça

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 229–229. amasya.bel.tr
  • Selim Özcan, "H.1256 (1840) Tarihli Amasya Nüfus Defteri ile H.1260-1261 (1844-1845) Tarihli Amasya Temettuat Defterlerinin Karşılaştırmalı Değerlendirilmesi", Studies of the Ottoman Domain, 6/11 (2016), https://dergipark.org.tr/tr/pub/ohsc/article/285793

6. Cilt içindekiler