Amasya serdârı Fazlıoğlu es-Seyyid Abdullah Ağa bin es-Seyyid Abdüsselam Efendi bin es-Seyyid el-Hâc Mustafa Efendi bin el-Hâc Ahmed Efendi bin Mustafa Efendi bin Ahmed Efendi bin Fazlullah Efendi’nin mahdûmudur. Amasya a’yânından Fazlızâde es-Seyyid el-Hâc Mehmed Emin Efendi’ye dâmâd olarak ta’ayyün edib meclis-i a’yân ve ilk açılışında meclis-i idâre a’zâsı oldu.
1261’de Tabib Vak’asında mevki’ini muhafazâ edib 1265’de vefât etdi. Meşâhîr-i a’yândan ve Eski Kethüdâ Mahallesi eşrâfından hânedân bir zât idi. Oğulları es-Seyyid Abdullah Efendi 1275’de ve es-Seyyid Mehmed Emin Efendi 1318’de ve es-Seyyid Mustafa Efendi de 1332’de vefât etdi. [738]
Günümüz Türkçesiyle
Amasya serdarı Fazlıoğlu Seyyid Abdullah Ağa'nın oğludur; Abdullah Ağa, Seyyid Abdüsselam Efendi'nin oğlu, o da Seyyid Hacı Mustafa Efendi'nin oğlu, o da Hacı Ahmed Efendi'nin oğlu, o da Mustafa Efendi'nin oğlu, o da Ahmed Efendi'nin oğlu, o da Fazlullah Efendi'nin oğludur. Amasya ayanından Fazlızade Seyyid Hacı Mehmed Emin Efendi'ye damat olarak temayüz edip ayan meclisine ve ilk kurulduğunda idare meclisine üye oldu.
1261 [1845-46]'de Tabib Olayı'nda mevkiini korudu, 1265 [1848-49]'te öldü. Ünlü ayanlardan ve Eski Kethüda Mahallesi ileri gelenlerinden, köklü bir hanedan sahibi bir kimseydi. Oğulları Seyyid Abdullah Efendi 1275 [1858-59]'te, Seyyid Mehmed Emin Efendi 1318 [1900-01]'de, Seyyid Mustafa Efendi de 1332 [1913-14]'de öldü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- serdâr: komutan, başkan; burada Amasya için bir unvan olarak geçer, görevi metinde açıklanmaz
- mahdûm: oğul
- dâmâd: damat
- ta'ayyün etmek: temayüz etmek, öne çıkmak
- meclis-i a'yân: ayanlar meclisi, yerel ileri gelenlerin meclisi
- meclis-i idâre: idare meclisi, yerel yönetim meclisi
- mevki'ini muhafazâ etmek: yerini korumak
- hânedân: soylu, köklü aile
- eşrâf: ileri gelenler
- es-seyyid: Hz. Peygamber'in soyundan gelenlere verilen unvan
Aile ve Soy
Hüsameddin bu maddede Ahmed Efendi'nin soyunu yedi kuşak geriye, Fazlullah Efendi'ye kadar götürür; "Fazlızade" ve "Fazlıoğlu" adlarının bu atadan geldiği düşünülebilir, ama metin bunu söylemez. Babası Abdullah Ağa'ya "Amasya serdarı" demesi dikkat çekicidir. Ne serdarlığın görev tanımı ne de hangi yıllarda sürdüğü metinde belirtilir. Seyyid unvanını taşıyan bir ailenin Amasya'da ayan meclislerinde ve idare meclisinde yer alması, yerel yönetimde soyun ve ailenin ağırlığını gösterir; bu, metne dayanan bir yorumdur. Ahmed Efendi'nin kayınpederi Fazlızade Mehmed Emin Efendi de ayandan sayılır; aile bu evlilikle de ayan çevresine bağlanmıştır.
Tabib Olayı
Hüsameddin "Tabib Vak'ası"nın ne olduğunu açıklamaz. Ahmed Bey-Kışlacıklı maddesinde yine 1261'de yaşanan, kişinin "hayli müşkilât geçirdiği" bir "1261 vak'ası"ndan söz edilir; iki ifadenin aynı olaya işaret ettiği düşünülebilir, ama metin bunu söylemez. Yapılan aramalarda 1845 Amasya'sında "Tabib" adıyla anılan bir olaya dair kayıt bulunamadı. Bu nedenle olay doğrulanamadı. Olay sırasında mevkiini koruduğu söylenir; bunun hangi görev ya da konum olduğu belirtilmez.
Mahalleler ve Meclisler
Ahmed Efendi'nin Eski Kethüda Mahallesi eşrafından olduğu yazılır. Bu mahallenin bugünkü adı ya da konumu için güvenilir bir kaynak bulunamadı; mahalleyle ilgili yapılan aramada da bir sonuç çıkmadı. İdare meclisine "ilk açılışında" üye olması, meclisin Tanzimat sonrasında kurulduğunu gösterir; 1840 muhassıllık düzenlemesi ve 1849 talimatnamesiyle taşrada meclisler oluşturulmuştur. Hangi meclisin kastedildiği belli değildir.
Başka Kaynaklarda
Fazlızade ailesine veya Abdullah Ağa'ya dair Hüsameddin dışında bir kayda rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 229–229. amasya.bel.tr
- Selim Özcan, "H.1256 (1840) Tarihli Amasya Nüfus Defteri ile H.1260-1261 (1844-1845) Tarihli Amasya Temettuat Defterlerinin Karşılaştırmalı Değerlendirilmesi", Studies of the Ottoman Domain, 6/11 (2016), https://dergipark.org.tr/tr/pub/ohsc/article/285793