AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Efendi-Çarşambalı el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 229 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

[737] Çarşambalı Ali oğludur. Fuzalâdan Müftüzâde Canikli el-Hâc Mehmed Efendi’den ikmâl-i tahsîl edib ders-i âm oldu. Fazîlet-i ilmiyyesi zâhir olarak iştihâr edib 1262’de meclis-i de’âvâ a’zâsı olduğu halde 1265 senesi evâ’ilinde vefât etdi. Meşâhîr-i ulemâdan fâzıl, fıkıh ve usûle, hadîs ve tefsîre gâyet vâkıf mütekellim bir zât idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Çarşambalı Ali'nin oğludur. Fâzıllardan Müftüzade Caniklili Hacı Mehmed Efendi'den öğrenimini tamamlayıp halka açık ders verdi. İlmî üstünlüğü açıkça görülerek ün kazandı; 1262 [1845-46]'de davalar meclisi üyesi iken 1265 [1848-49] yılının başlarında öldü. Tanınmış âlimlerden, fâzıl; fıkıh ve usûle, hadis ve tefsire son derece vâkıf, sözü etkili bir kimseydi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • fuzalâ: fâzıllar, bilgili kimseler
  • ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
  • ders-i âm: camilerde halka açık ders verme yetkisi olan müderrisin unvanı
  • fazîlet-i ilmiyye: ilimdeki üstünlük
  • meclis-i de'âvâ: davalara bakan meclis
  • evâ'il: başlangıç, ilk günler
  • fıkıh, usûl, hadîs, tefsir: İslam hukuku, hukuk metodolojisi, Hz. Peygamber'in söz ve davranışları ilmi, Kur'an yorumu
  • mütekellim: konuşan, sözü etkili kimse; terim olarak kelâm âlimi anlamına da gelir, metinde hangisinin kastedildiği belli değildir

Hocası

Ahmed Efendi'nin hocası olarak anılan Müftüzade Caniklili Hacı Mehmed Efendi, bu kitabın başka maddelerinde Amasya müftüsü olarak geçer. Bir sonraki sayfalarda Ahmed Efendi-Caniklizâde'nin babası olarak "esbak Amasya Müftüsü Canikli Hacı Mehmed Efendi" anılır; Ahmed Efendi-Hacıköylüzâde'nin hocaları arasında da aynı ad vardır. Hüsameddin'in bu adlarla aynı kişiyi kastettiği büyük olasılıktır, ama metin bunu açıkça söylemez. Çarşambalı Ahmed Efendi'nin babasının adı Ali'dir; hangi Çarşamba'dan olduğu metinde belirtilmez.

Davalar Meclisi

Ahmed Efendi'nin 1262 [1845-46]'de üye olduğu "meclis-i de'âvâ", Tanzimat'tan sonra kurulan yargı meclislerinden biridir. Kaynakların anlattığına göre, her kazada başkanlığını şer'î hâkimin yaptığı bir deâvî meclisi kurulması, 7 Kasım 1864 tarihli Vilâyet Nizamnâmesi ile düzenlenmiştir; üç üyeden oluşan bu meclis davalara ilk derecede bakıyordu. Hüsameddin ise bu meclisi 1264-1265 civarında yaşayan kişilerin üyeliği olarak yazar, yani nizamnamenin çok öncesinde. Aradaki fark, adın bu tarihten önce daha gayriresmî bir meclis için kullanıldığını ya da Hüsameddin'in sonradan yerleşen adı geçmişe uyguladığını düşündürür; bakılan kaynaklar bu ayrımı açıklamaz, dolayısıyla yorum çıkarımdır. Amasya'da bu meclisin kuruluşuna dair bir kayıt bulunamadı.

Başka Kaynaklarda

Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 229–229. amasya.bel.tr

6. Cilt içindekiler