Esbak Amasya mütesellimi Şirinzâde el-Hâc Hâfız Hasan Ağa bin Şirin Ali Efendi’nin mahdûmudur. Hazînedârzâde Süleyman Paşa’nın dâ’iresinde bulunarak tefeyyüz etdi. Ba’dehû müşârün-ileyhin kethüdâsı ve kapıcıbaşı olup 1242 senesi cumâdelâhiresinde [732] Amasya mütesellimi oldu.
1243 senesi saferinde ma’zûl olup sonra Çorum Sancağı mütesellimi, Arabkir kâ’im-makâmı, Bozok Sancağı muhassıl ve mutasarrıfı olup 1255 senesi evâ’ilinde vefât etdi. Bunun üvey oğlu Hânedân Ağazâde Hâfız Hasan Ağa’ya da “Şîrînzâde” dendi. Bunun mahdûmu da Amasya eşrâfından el-Hâc Mustafa Efendi’dir. Bunun yegâne oğlu Mehmed Efendi’nin mahdûmları Ahmed, Mahmûd Beylerdir. Şîrînzâdeler de Hânedân Ağazâdelerdendir.
Günümüz Türkçesiyle
Eski Amasya mütesellimi Şirinzâde el-Hâc Hâfız Hasan Ağa'nın oğludur; Hasan Ağa da Şirin Ali Efendi'nin oğludur. Hazînedârzâde Süleyman Paşa'nın çevresinde bulunarak yetişti. Sonra adı geçen paşanın kethüdası ve kapıcıbaşı olup 1242 yılı Cemâziyelâhir ayında [1826-27] Amasya mütesellimi oldu.
1243 yılı Safer ayında [1827] görevden alındı. Sonra Çorum Sancağı mütesellimi, Arabkir kaymakamı, Bozok Sancağı muhassılı ve mutasarrıfı olup 1255 yılı başlarında [1839] öldü. Bunun üvey oğlu Hânedân Ağazâde Hâfız Hasan Ağa'ya da "Şîrînzâde" denildi. Bunun oğlu Amasya eşrafından el-Hâc Mustafa Efendi'dir. Onun tek oğlu Mehmed Efendi'nin oğulları Ahmed ve Mahmûd Beyler'dir. Şîrînzâdeler de Hânedân Ağazâdeler'dendir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mütesellim: beylerbeyi veya sancak beyinin vekili olarak vergi toplayan ve yönetimi yürüten görevli
- mahdûm: oğul
- dâ'ire: çevre, hizmetindeki topluluk
- tefeyyüz etmek: faydalanmak, yetişmek
- müşârün-ileyh: adı geçen
- kethüdâ: kâhya, vekil
- kapıcıbaşı: saray kapıcılarının başı
- ma'zûl: görevden alınmış
- kâ'im-makâm: vekil, kaymakam
- muhassıl: vergi toplayıcı
- mutasarrıf: sancak yöneticisi
- eşrâf: ileri gelenler
Mütesellimlik
Mütesellim, beylerbeyi veya sancak beyinin vekili olarak sancağın vergisini toplayan ve onların yetkisini kullanan görevlidir. Görev süresi kural olarak bir yıldı, ama buna hemen hiç uyulmazdı. On sekizinci yüzyılda mütesellimlikleri çoğunlukla yerel hânedanlar ele geçirmişti. Yolsuzluk şikâyetleri çoğalınca on dokuzuncu yüzyılda mütesellimlerin İstanbul'dan ve özellikle dergâh-ı âlî kapıcıbaşıları arasından seçilmesi esas alındı. II. Mahmud döneminde Çorum da dahil birçok sancağın mütesellimi doğrudan hazinece atanıyordu. Ahmed Bey'in kapıcıbaşı unvanıyla mütesellim olması bu uygulamayla uyuşur. Amasya'daki görevi de Hüsameddin'in verdiği tarihlere göre bir yıldan kısa sürmüştür (1242 Cemâziyelâhir-1243 Safer).
Hazînedârzâde Süleyman Paşa
Ahmed Bey'in hizmetinde yetiştiği "Hazînedârzâde Süleyman Paşa" ile, kimi kaynaklarda Karadeniz kıyılarında söz sahibi bir ailenin kurucusu olarak anılan Hazinedarzâde Süleyman Paşa aynı kişi olabilir; Hüsameddin ek bir ayrıntı vermediği için bu kesin değildir. O Süleyman Paşa, 1794 Mart'ında Canik sancağının vergi toplayıcısı olmuş, bu görevi ilk kez kendisine verilen "limân muhafızları başı" unvanıyla yürütmüştür. 1812'de vezir rütbesiyle Trabzon valisi olmuş, 1818'de, 28 Nisan'da ölmüştür. Büyük oğlu Osman Paşa 1827-28'de ve 1832-33'te Sivas valisi olarak görev yapmıştır. Hüsameddin'in verdiği 1242 tarihi Süleyman Paşa'nın ölümünden sonraki bir döneme düşer; kimlik doğruysa Ahmed Bey'in paşanın kethüdalığını ve kapıcıbaşılığını bundan çok önce yapmış olması gerekir.
Şirinzâde ailesine, Hânedân Ağazâdeler'e ve Ahmed Bey'in Çorum, Arabkir ve Bozok görevlerine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 227–227. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar