AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Bey-Taşanzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 117 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Kedağralıdır. Oranın emîri Haydar Bey bin Taşan Bey’in mahdûmudur. Pederinin irtihâlinde bir müddet Kedağra emîri oldu. Ba’dehû ammizâdesi Hasan Bey bin Ali Bey’le niza’ edib Kocakaya’ya çekildi. 804’de Timûr harbinde vefât etdi. Mahdûmu Haydar Bey’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Kedağralıdır. Oranın emîri olan Taşan Bey oğlu Haydar Bey'in oğludur. Babası ölünce bir süre Kedağra emîri oldu. Sonra amcasının oğlu Ali Bey oğlu Hasan Bey ile çekişerek Kocakaya'ya çekildi. 804'te [1402] Timur savaşında öldü. Oğlu Haydar Bey'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • irtihâl: göçme, ölüm
  • ammizâde: amca oğlu
  • nizâ': çekişme, kavga

Kedağra ve Taşanoğulları

Kedağra (Gedegra), bugünkü Samsun'un Vezirköprü ilçesinin eski adıdır. Kasabanın Selçuklu Sultanı Mesud tarafından 1160 yılında Gedekara adıyla yeniden kurulduğu, Köprülü Mehmed Paşa'nın sadareti sırasında ve onun imar faaliyetlerinden sonra Vezirköprü adını aldığı bilinir. Vezirköprü 1925 yılına kadar Amasya'ya bağlı bir kaza iken o tarihte Samsun'a bağlanmıştır; Hüsameddin'in Kedağralıları Amasya ricali arasında sayması, yörenin uzun süre Amasya'ya bağlı kalmasıyla da uyumludur.

Ahmed Bey'in mensup olduğu Taşanoğulları, Vezirköprü, Havza ve Merzifon çevresinde hüküm süren küçük bir beyliktir. Kurucusu Taşan Bey'in, Kubadoğulları'nın kurucusu Altunbaş'ın atabeyi olduğu ve Altunbaş'ın 1357'deki ölümünden sonra bu yörede kendi beyliğini kurduğu kaydedilir. Beylik, Canik beylikleri denilen ve sınırları kesin olarak belirlenemeyen bir grup küçük beylikten biridir; çoğu zaman Eretnaoğulları'na, Kadı Burhâneddin'e ve Osmanlılar'a bağlı kalmıştır. Kimi kaynaklarda Taşan Bey'in oğulları olarak Bali Ahmed, Ali, Hasan ve Şahin Beyler sayılır. Hüsameddin ise Ahmed Bey'i Taşan Bey'in torunu, Hasan Bey'i de Ali Bey'in oğlu olarak gösterir; bu kuşak farkı kaynaklarla giderilemedi.

Kocakaya ve Haydar Bey

Ahmed Bey'in çekildiği Kocakaya, Osmanlı tahrir defterlerinde de izini bırakmıştır. Mehmet Öz'ün 1485-1576 tarihli defterlere dayanan çalışmasına göre Vezirköprü yöresi XV. ve XVI. yüzyıllarda Gedegra ve Kocakayası adlı iki ayrı nahiye ya da kaza olarak örgütlenmişti; Gedegra bugünkü ilçenin merkez ve doğu kesimini, Kocakayası ise batı kesimini kapsıyordu. Öz, Kocakayası adının bugünkü Eğrikale'nin bulunduğu ve eski adı Kocakaya olan yere ait olduğunu düşünür. Aynı çalışmada Kocakayası'nın Osmanlı fethinden önce "Kocakayası kalesi hâkimi Haydar Bey"in kontrolünde bulunduğu belirtilir.

Hüsameddin'in verdiği bilgiyle birlikte okunduğunda bu kayıt dikkat çekicidir. Kocakaya'ya çekilen Ahmed Bey'in oğlunun adı da Haydar'dır; dolayısıyla Osmanlı öncesinde Kocakaya kalesini elinde tutan Haydar Bey'in, babasının çekildiği kaleyi miras alan bu oğul olması akla yakındır. Kaynakta Haydar Bey'in soyu belirtilmediği için bu eşleştirme bir ihtimal olarak kalmaktadır. Defterlerdeki Simre-i Taşan adlı nahiye adı da Taşanoğulları'nın bu yöredeki hâkimiyetinin izini yaşatır.

Ahmed Bey'in 804 yılında, yani 1402'de "Timur harbinde" ölmesi, büyük ihtimalle onun da Ankara Savaşı'nda bulunduğunu gösterir. Ahmed Bey hakkında Hüsameddin'in verdiklerinden başka bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 117–117. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler