AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Çelebi-Mevlânâ Şemseddîn

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 115 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya ulemâsından Mevlânâ Bedreddîn Doğan bin Abdullah’ın mahdûmudur. “Hâfız Doğan” oğlu demekle meşhûr olup pederi Amasya Emîr-i kebiri Şâdî Bey’in utekâsından idi. Amasya ulemâsından ve hâssaten Mevlânâ Fahreddîn İlyâs bin Aksarâyî’den tahsîl-i ulûm ederek mücâz ve müderris olup 793’de vefât etdiği zann olunur. Kibâr-ı ulemâdan olup mahdûmu [358] el-Hâc Mehmed Çelebi ve birâderi de ulemâdan Mevlânâ Emîneddîn Mehmed Çelebi’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya âlimlerinden Mevlânâ Bedreddîn Doğan bin Abdullah'ın oğludur. "Hâfız Doğan oğlu" diye tanınır; babası Amasya'nın büyük emiri Şâdî Bey'in azatlılarındandı. Amasya âlimlerinden, özellikle de Mevlânâ Fahreddîn İlyâs bin Aksarâyî'den ilim öğrenerek icazet aldı ve müderris oldu. 793 [1390-91] yılında öldüğü sanılır. Büyük âlimlerdendi. Oğlu el-Hâc Mehmed Çelebi, kardeşi de âlimlerden Mevlânâ Emîneddîn Mehmed Çelebi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • utekâ: azatlılar, köleyken özgürlüğüne kavuşturulmuş kimseler (tekili "atîk")
  • hâssaten: özellikle
  • tahsîl-i ulûm: ilim öğrenimi
  • mücâz: hocasından icazet, yani ders okutma izni almış
  • müderris: medrese hocası
  • kibâr-ı ulemâ: büyük âlimler

Bir Azatlının Oğlu Olarak Âlim

Maddenin dikkat çeken yanı, Ahmed Çelebi'nin babasının bir emirin azatlısı olmasıdır. Bedreddîn Doğan'ın "Hâfız" ve "Mevlânâ" unvanları, kendisinin de ilim ehlinden olduğunu gösterir. Böylece bir azatlının hem kendisinin hem de iki oğlunun Amasya'nın âlimleri arasına girdiği bir aile tablosu ortaya çıkar. Hüsameddin bu bilgiyi kısa tutmuştur; ailenin başka mensupları hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Babasının efendisi olarak anılan "Amasya'nın büyük emiri Şâdî Bey", büyük olasılıkla bu bölümde Ahmed Şâh maddesinde geçen ve Hacı Kutluşâh'ın torunu Burak Bey'in oğlu olan Şâdî Bey'dir. Hüsameddin onu "çok tanınmış emirlerden" diye anar ve oğullarının Amasya'da hayır eserleri ve vakıfları bulunduğunu yazar.

Hocası Fahreddîn İlyâs

Ahmed Çelebi'nin hocası Mevlânâ Fahreddîn İlyâs, XIV. yüzyıl Amasya'sının önde gelen müderrislerindendir. Bugünkü araştırmalarda Hacı Şadgeldi'nin de Amasya'da Mevlânâ Fahreddin İlyas'tan ders aldığı ve Aksarâyî ile sınıf arkadaşı olduğu belirtilir. Böylece Ahmed Çelebi, Amasya emirinin de yetiştiği bir ilim halkasından gelmektedir.

Metindeki "Fahreddîn İlyâs bin Aksarâyî" ifadesi biraz karışıktır. Aynı dönemin ünlü âlimi Cemâleddin Aksarâyî'nin asıl adı Mehmed'dir; I. Murad döneminde Aksaray'da yaşamış, Zincirli Medrese'de müderrislik yapmıştır. Hüsameddin'in kitabının son ciltlerinde de "Amasya fazıllarından Aksarayîzâde Mevlânâ Fahreddîn İlyâs Amâsî" ifadesi geçer. Bu durumda "bin Aksarâyî" kaydı, Fahreddîn İlyâs'ın Aksarâyî diye anılan bir ailenin oğlu olduğunu anlatıyor olabilir. Eldeki kaynaklarla bu ilişkinin kesin biçimi belirlenememektedir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler