Amasya ulemâsından Ziyarelioğlu Mevlânâ Şerefeddîn Ya’kûb Çelebi bin kadı’l-kudât Mevlânâ Kemâleddîn Ahmed Çelebi bin Mevlânâ Ya’kûb ez-Ziyarî mahdûmu ve fâzıl-ı meşhûr Şeyhülislâm Sa’îdeddîn Mevhûb Çelebi’nin yeğenidir.
Amcasından ikmâl-i tahsîl ederek ders-i âm oldu. Asrında fazîlet-i ilmiyye ile iştihâr edib Medrese-i Şâdîye ya’nî Saraç-hâne Camî’i ittisâlinde Hacı Şâdgeldi Paşa Medresesi müderrisi ve ba’dehû Amasya müftüsü olup Şeyhülislâm unvânını aldı. 827 sâline doğru vefât etdi. “Umdetü’l-ulemâi’l-muhakkikîn” idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya âlimlerinden Ziyarelioğlu Mevlânâ Şerefeddîn Ya'kûb Çelebi'nin oğludur; Şerefeddîn Ya'kûb Çelebi, kadılkudât Mevlânâ Kemâleddîn Ahmed Çelebi'nin, o da Mevlânâ Ya'kûb ez-Ziyarî'nin oğludur. Ünlü âlim Şeyhülislam Sa'îdeddîn Mevhûb Çelebi'nin yeğenidir.
Tahsilini amcasının yanında tamamlayarak ders-i âm oldu. Çağında ilmî faziletiyle ün kazandı; Medrese-i Şâdiyye'nin, yani Saraçhane Camii'ne bitişik Hacı Şâdgeldi Paşa Medresesi'nin müderrisi, ardından Amasya müftüsü olup Şeyhülislam unvanını aldı. 827 [1423-24] yılına doğru öldü. "Araştırıcı âlimlerin dayanağı" (Umdetü'l-ulemâi'l-muhakkikîn) diye anılan bir zattı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- fâzıl-ı meşhûr: tanınmış, erdemli âlim
- ikmâl-i tahsîl: öğrenimini tamamlama
- fazîlet-i ilmiyye: ilimdeki üstünlük
- iştihâr: ün kazanma
- ittisâl: bitişik yer
- umdetü'l-ulemâi'l-muhakkikîn: araştırıcı âlimlerin dayanağı (bir unvan)
Ziyârîler ve Ziyare
Ahmed Çelebi'nin ailesine adını veren Ziyare, bugün Amasya'ya bağlı Ziyaret beldesidir. Yerleşimin adı eski kayıtlarda Ziyare ve Ziyere olarak geçer; halk ağzında "Zeyre" diye söylenir. Amasya'da adı değiştirilen yerleşim yerleri üzerine yapılan incelemede de Ziyaret'in önceki adının Ziyere olduğu görülür. Hüsameddin, beldenin daha eski adının Zemendu ya da Semendu olduğunu, burada vaktiyle sağlam bir kale bulunduğunu yazar.
Hüsameddin kitabın on birinci cildinde Amasya'nın beylikler dönemindeki iki büyük ilmiye sülalesinden söz ederken birini İmâdîler, ötekini Ziyârîler olarak adlandırır. Ziyaret belediyesinin yayımladığı belde tarihçesinde Hüsameddin'den yapılan bir aktarmaya göre bu mahalleden yetişen ve 690 [1291] yılında Anadolu'da çok tanınan Hoca Muhibbüddin Mevdûd ez-Ziyârî ailenin büyüğüdür; onun soyundan gelen ve 787 [1385] yılında ölen Saîdüddin Mevhûb ez-Ziyârî de Şâdgeldi Paşa Türbesi'nin önünde gömülüdür ve adı mezar taşında yazılıdır. Hüsameddin'in on birinci ciltteki bir başka kaydında Mevhûb'un adı "Saîdüddîn Mevhûb bin Ahmed ez-Ziyârî" diye geçer. Bu kayıt, maddedeki soy zinciriyle uyumludur: Mevhûb, Kemâleddîn Ahmed Çelebi'nin oğlu ve Şerefeddîn Ya'kûb'un kardeşi olduğuna göre maddenin kahramanının öz amcasıdır.
Bu tarihler maddeyi okurken göz önünde tutulmalıdır. Mevhûb Çelebi 787'de [1385] öldüğüne göre Ahmed Çelebi'nin onun yanında okuduğu yıllar en geç 1380'lerin başına düşer; ölümü ise 827 [1423-24] yılına doğrudur. Demek ki Ahmed Çelebi uzun bir ömür sürmüş, Kutluşahlar devrinde yetişmiş ve Osmanlı idaresinin ilk on yıllarını görmüştür. Müftülüğe hangi yıl getirildiği ise maddede belirtilmez. Mevhûb Çelebi'nin ders halkasının genişliği de bilinir; Hüsameddin, "Molla Şeker" diye tanınan Amasyalı Şemseddîn Ahmed Rûmî'nin de Hacı Şâdgeldi Paşa devrinde ondan icazet aldığını yazar.
Şâdgeldi Paşa Medresesi ve "Şeyhülislam" Unvanı
Ahmed Çelebi'nin müderrisi olduğu Medrese-i Şâdiyye, Amasya Emîri Hacı Şâdgeldi Paşa'nın 1372'de yaptırdığı, bugün Saraçhane Camii adıyla bilinen caminin yanındaki medresedir. Caminin adı, çevresindeki saraç dükkânları yüzünden Çelebi Mehmed devrinden itibaren değişmiştir. Aynı medresede daha önce İğnecioğlu Ahmed Çelebi'nin de müderrislik yaptığını Hüsameddin bir önceki maddede kaydeder; böylece medresenin kuruluşundan sonraki ilk yarım yüzyılda burada ders veren âlimlerin bir kısmı Hüsameddin'in kitabından izlenebilir.
Maddedeki "Şeyhülislam" unvanı, Osmanlı merkezindeki ilmiye teşkilatının başı olan makamla karıştırılmamalıdır. Hüsameddin unvanı açıkça Amasya müftülüğüne bağlar: Ahmed Çelebi önce Amasya müftüsü olmuş, sonra bu unvanı almıştır. Amcası Mevhûb Çelebi için de aynı unvanı kullanır. Görünen o ki beylikler devrinde Amasya'nın baş müftülerine yerel olarak verilen bir unvandır. Ziyârîoğlu Ahmed Çelebi hakkında Hüsameddin'in verdiklerinden başka bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar