Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 117 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Amasya ulemâsından Mevlânâ Hâfızeddîn Mehmed Çelebi mahdûmu olup “Hâfızoğlu” demekle meşhûrdur. Kibâr-ı ulemâ ve meşâyîhden olup 807’de “Umdetü’l-Fuzalâ, Melîkü’l-Meşâyîh” unvânıyla görüldü. [367] 815 sâlinden sonra vefât etdi.
Diğer Hâfız Doğanoğlu Mevlânâ Ahmed Şemseddîn Çelebi bin Mevlânâ Bahâ’eddîn Mehmed Çelebi bin Mevlânâ Bedreddîn Doğan da ulemâdan olup 821 sâlinden sonra vefât etdi.
Amasya âlimlerinden Mevlânâ Hâfızeddîn Mehmed Çelebi'nin oğlu olup "Hâfızoğlu" diye tanınır. Büyük âlim ve şeyhlerdendir; 807'de [1404-05] kayıtlarda "Umdetü'l-Fuzalâ, Melîkü'l-Meşâyih" (erdemlilerin dayanağı, şeyhlerin sultanı) unvanıyla anıldığı görüldü. 815 [1412-13] yılından sonra öldü.
Aynı adı taşıyan öteki âlim, Hâfız Doğanoğlu Mevlânâ Ahmed Şemseddîn Çelebi'dir. Mevlânâ Bedreddîn Doğan oğlu Mevlânâ Bahâeddîn Mehmed Çelebi'nin oğlu olan bu zat da âlimlerden olup 821 [1418-19] yılından sonra öldü.
Bu madde, Hüsameddin'in kitabında art arda gelen ve hepsi "Ahmed Çelebi, Mevlânâ Şemseddîn" başlığını taşıyan birkaç kısa biyografiden biridir. Okurun bunları birbirinden ayırması için soy zincirlerine dikkat etmesi gerekir. Maddenin ikinci paragrafındaki Doğanoğlu Ahmed Şemseddîn Çelebi, birkaç madde önce anlatılan ve 793 [1390-91] yılında öldüğü sanılan Ahmed Çelebi ile karıştırılmamalıdır. O Ahmed Çelebi, Mevlânâ Bedreddîn Doğan bin Abdullah'ın oğludur; babası Amasya'nın büyük emîri Şâdî Bey'in azatlılarındandı ve kendisi Mevlânâ Fahreddîn İlyâs bin Aksarâyî'den okumuştu. Hüsameddin o maddede Ahmed Çelebi'nin kardeşi olarak Mevlânâ Emîneddîn Mehmed Çelebi'yi anar.
Buradaki ikinci Ahmed ise Bedreddîn Doğan'ın torunu, Bahâeddîn Mehmed Çelebi'nin oğludur. Böylece "Hâfız Doğan" lakabıyla anılan bu ailenin en az üç kuşak boyunca Amasya ilim çevresinde bulunduğu anlaşılır: dede Bedreddîn Doğan, oğulları Ahmed, Emîneddîn Mehmed ve (bu maddeye göre) Bahâeddîn Mehmed, torunu da 821'den sonra ölen Ahmed Şemseddîn. Bahâeddîn Mehmed'in Emîneddîn Mehmed ile aynı kişi olup olmadığı belli değildir; Hüsameddin iki maddede farklı lakaplar kullanır.
Maddenin ilk kısmındaki Hâfızoğlu Ahmed Çelebi'ye verilen "Melîkü'l-Meşâyih" unvanı, Hüsameddin'in aynı dönemin başka şeyhleri için de kullandığı bir unvandır; nitekim İğnecizâde Seyyidüddîn Ahmed el-Halvetî de aynı unvanla anılır. Hüsameddin'in "807'de görüldü" ifadesi, bu unvanı o tarihli bir belgede, muhtemelen bir vakfiye ya da hüccette gördüğünü düşündürür, fakat belgenin adı verilmez.
Her iki âlim hakkında Hüsameddin'in kitabı dışındaki kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.