Amasyalıdır. İğneci Mûsâ Çelebi bin Hamza’nın mahdûmu [363] olup “İğnecioğlu” demekle meşhûrdur. Veled-i İğneci diye görüldü. Meşâhîr-i fuzalâdan Fahreddîn İlyâs bin Aksarâyî ve Şerefeddîn Mehmed bin Vecîh Erzincânî gibi zevâtdan ahz-ı ulûm edib ders-i âm oldu.
Ba’dehû Hacı Şâdgeldi Paşa’nın binâ etdiği Sarachâne Câmii ittisâl-i şarkiyyesindeki dârü’l-ilm medresesi müderrisi olduğu hâlde 797 senesi hilâlinde vefâtı zann olunur. Kibâr-ı ulemâdan fâzıl, müteşerri’ bir zât idi.
Mahdûmu meşâhîr-i evliyâdan eş-Şeyh Şerefeddîn Hamza Çelebi Pîr İlyâs Halvetî hulefâsından iken 818’de vefât etdi. “İğnecizâde” demekle meşhûr bir pîr-i a’zam idi. Bunun mahdûmu melîkü’l-meşâyîh Seyidüddîn Ahmed el-Halvetî ve bunun mahdûmu da İğnecizâde Safiyyeddîn Mûsâ el-Halvetî’dir.
Bunun evlâdından Hâce-yi Sultânî Amasyalı Ömer Efendi ibn-i Mehmed Efendi bin Abdurrahman Çelebi kaz’askerdi. Bunun mahdûmu Abdullah Efendi ve hafîdi es-Seyyid Osmân Efendi bin Abdullah Efendi ve bunun mahdûmu es-Seyyid Ömer Efendi sudûr-ı kirâmdan idiler. [364]
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Hamza oğlu İğneci Mûsâ Çelebi'nin oğlu olup "İğnecioğlu" diye tanınır. Kayıtlarda "Veled-i İğneci" (İğneci'nin oğlu) diye geçtiği görüldü. Tanınmış âlimlerden Fahreddîn İlyâs bin Aksarâyî ve Şerefeddîn Mehmed bin Vecîh Erzincânî gibi zatlardan ilim öğrenerek ders-i âm, yani herkese açık ders verme yetkisine sahip bir müderris oldu.
Daha sonra Hacı Şâdgeldi Paşa'nın yaptırdığı Saraçhane Camii'nin doğusuna bitişik ilim evi medresesinin müderrisi iken 797 [1394-95] yılı içinde öldüğü sanılır. Büyük âlimlerden, erdemli, dinin hükümlerine sıkı sıkıya bağlı bir zattı.
Oğlu, ünlü velilerden Şeyh Şerefeddîn Hamza Çelebi, Pîr İlyâs Halvetî'nin halifelerinden iken 818'de [1415-16] öldü. "İğnecizâde" diye tanınan çok büyük bir pîrdi. Onun oğlu "şeyhlerin sultanı" Seyyidüddîn Ahmed el-Halvetî, onun oğlu da İğnecizâde Safiyyeddîn Mûsâ el-Halvetî'dir.
Bunun soyundan gelen, Abdurrahman Çelebi oğlu Mehmed Efendi'nin oğlu, padişah hocası Amasyalı Ömer Efendi kazaskerdi. Onun oğlu Abdullah Efendi, torunu Abdullah Efendi oğlu Seyyid Osman Efendi ve Osman Efendi'nin oğlu Seyyid Ömer Efendi, ilmiye sınıfının değerli ileri gelenlerinden idiler.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ahz-ı ulûm: ilim öğrenme
- ders-i âm: camide ya da medresede herkese açık ders verme yetkisi; bu yetkiyi almış müderris
- ittisâl-i şarkiyye: doğu tarafına bitişik yer
- dârü'l-ilm: ilim evi, medrese
- hilâlinde: içinde, sırasında
- müteşerri': şeriatın hükümlerine sıkı bağlı
- hulefâ: bir şeyhin irşada yetkili kıldığı halifeler
- melîkü'l-meşâyih: şeyhlerin sultanı
- hâce-yi sultânî: padişah hocası
- hafîd: torun
- sudûr-ı kirâm: ilmiye sınıfının yüksek rütbeli, değerli ileri gelenleri
Şâdgeldi Paşa'nın Camii ve Medresesi
Ahmed Çelebi'nin ders verdiği medrese, Amasya Emîri Hacı Şâdgeldi Paşa'nın yaptırdığı caminin yanındadır. Bugün Saraçhane Camii adıyla bilinen bu cami 1372 yılında Şâdgeldi Paşa tarafından yaptırılmıştır. Önceleri kare planlı ve tek kubbeli olan yapıya sonradan bir mekân eklenmiş, plan dikdörtgene dönüşmüştür. Yapıldığı dönemde banisinin adıyla Şâdgeldi Paşa Camii diye anılan caminin adı, çevresindeki saraç dükkânları yüzünden Çelebi Mehmed devrinden itibaren Saraçhane Camii olarak değişmiştir. Cami bugün ayaktadır. Hüsameddin'in "dârü'l-ilm" dediği medrese ise aynı kitabın başka bir maddesinde "Medrese-i Şâdiyye" adıyla da anılır.
Ahmed Çelebi'nin hocası olarak adı geçen Fahreddin İlyas, Şâdgeldi Paşa'nın da hocasıdır. Bugünkü kaynaklar Şâdgeldi'nin Amasya'da Mevlânâ Fahreddin İlyas'tan okuduğunu ve Aksarâyî'nin ders arkadaşı olduğunu kaydeder. Böylece İğnecioğlu ile Amasya emiri aynı hocanın halkasından yetişmiş olur; Şâdgeldi'nin medresesine onun getirilmesi bu bakımdan şaşırtıcı değildir.
İğnecizâdeler ve İğneci Baba Türbesi
Hüsameddin'in verdiği soy kütüğü, Amasya'nın bugün hâlâ bilinen bir ziyaretgâhına bağlanır. Maddenin sonunda adı geçen İğnecizâde Safiyyeddîn, bugünkü araştırmalarda İğnecizâde Safiyüddin Mahmud (Musa) Halvetî diye anılır ve 893 [1487-88] yılında öldüğü kaydedilir. Kadir Özköse'nin Amasya'daki Halvetî tekkeleri üzerine çalışmasına göre bu zat babasından ve çağının âlimlerinden ilim tahsil etmiş, Şeyh Zekeriyya Halvetî'ye bağlanarak onun halifesi ve ölümünden sonra zaviyesinin şeyhi olmuştur. Şehzade Bâyezid Amasya valisi iken onun güvenini kazanmış, Bâyezid tahta çıkınca teklif ettiği yüksek devlet görevlerini kabul etmemiş, babasından kalan mirasla geçinmiştir. Saraçhane Camii'nde tefsir ve hadis dersleri okuttuğu da belirtilir. Böylece ailenin Saraçhane'deki ilim geleneği, büyük dedesi Ahmed Çelebi'den yaklaşık bir asır sonra hâlâ sürmektedir.
Halk arasında "İğneci Baba" diye bilinen bu şeyhin türbesi bugün Dere Mahallesi'nde, Kocacık Çarşısı içinde, Çıtak İşhanı'nın karşısındadır. Dikdörtgen planlı yapının içinde İğneci Baba ile oğluna ait iki sanduka bulunur; türbe 1983'te bir hayırsever tarafından onarılmıştır. Yerel anlatıya göre İğneci Baba Amasya'da ayakkabıcılıkla geçinirdi; kardeşi Serçoban ise Karasenir köyünde çobanlık yapardı. Serçoban'ın mendile koyduğu sütü sızdırmadan getirme kerametini ağabeyine göstermek isterken bir an aklından geçen düşünce yüzünden sütün damlamaya başladığı, İğneci Baba'nın da ona "Keramet dağ başında ermekte değil, çıkındaki sütü damlatmamakta" dediği anlatılır. Aile adının kaynağı olan "iğnecilik" mesleği bu menkıbede ayakkabıcılığa dönüşmüş görünmektedir; bu ilişki bir çıkarımdır, kaynaklarda açıkça kurulmaz.
Hüsameddin, aileye adını veren Hamza Çelebi'yi Pîr İlyâs'ın halifeleri arasında sayar. Özköse'nin aktardığı bir başka kayda göre Pîr İlyâs'ın halifelerinden Pîr Şerefeddin Hamza Halvetî'nin türbesi, eskiden Ok Meydanı denilen, bugün tren istasyonunun bulunduğu yerdedir ve bu zat Fatih Sultan Mehmed'in hocası Akşemseddin'in babasıdır. Aynı adı ve aynı tarikat bağını taşıyan bu iki kişinin bir olup olmadığı kaynaklarda açıkça belirtilmez; Hüsameddin de bu maddede böyle bir bağdan söz etmez.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 116–116. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar
Diğer kaynaklar