AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Çelebi-Kocacık Hoca el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 121 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya’nın a’yân-ı tüccârından Hoca Mehmed Çelebi oğludur. Bu da meşâhîr-i tüccârdan olup kendisine mensûb olan mahallesinde bir mescid-i şerîf yaptırdı. Vakfiyesini 871 senesi rebiülevvelinde tanzîm ederek ba’dehû vefât etdi. Dindâr ve sâhib-i hayr bir zât idi. Mahdûmu Hoca el-Hâc Mehmed Çelebi ve bunun mahdûmu Hoca el-Hâc İbrâhim Çelebi ma’rûfdur.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'nın ileri gelen tüccarlarından Hoca Mehmed Çelebi'nin oğludur. Kendisi de tanınmış tüccarlardandı; kendi adıyla anılan mahallesinde bir mescit yaptırdı. Vakfiyesini 871 yılının Rebiülevvel ayında [Ekim-Kasım 1466] düzenledi ve bundan sonra öldü. Dindar ve hayırsever bir zattı. Oğlu Hoca el-Hâc Mehmed Çelebi ve onun oğlu Hoca el-Hâc İbrahim Çelebi tanınmış kişilerdir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • a'yân-ı tüccâr: tüccarların ileri gelenleri
  • meşâhîr-i tüccâr: tanınmış tüccarlar
  • mescid-i şerîf: mescit; minberi olmayan, cuma namazı kılınmayan küçük ibadet yeri
  • vakfiye: bir vakfın şartlarını, gelirlerini ve görevlilerini gösteren kuruluş belgesi
  • sâhib-i hayr: hayır sahibi, hayırsever
  • ma'rûf: bilinen, tanınmış

Kocacık Mescidi ve Kocacıkoğulları

Maddede mahallenin ve mescidin adı geçmez; ancak başlıktaki "Kocacık Hoca" lakabı ile Hüsameddin'in eserin başka bir yerindeki kaydı birlikte okunduğunda, sözü edilen yapının Kocacık Mescidi olduğu anlaşılır. Hüsameddin, İbrahim Çelebi maddesinde, tanınmış tüccarlardan Kocacıkoğlu Hoca Mehmed Çelebi'nin oğlu İbrahim Çelebi'nin "dedesinin yaptırdığı Kocacık Mescidi'ni" yeniden imar ettiğini, üç dükkân vakfedip gelirinden mescidin giderleri için görevli maaşları bağladığını ve 931 [1524-25] yılından sonra öldüğünü yazar. Ailenin resmî kayıtlarda "Kocacıkoğlu" diye geçtiğini, kendilerine "Kocacıkoğulları" dendiğini de ekler.

Bu iki kayıt birbirini tamamlar. Ahmed Çelebi'nin oğlu Hoca el-Hâc Mehmed Çelebi, onun oğlu Hoca el-Hâc İbrahim Çelebi'dir; İbrahim Çelebi'nin "dedesi" ise bu maddenin sahibi Ahmed Çelebi olur. Her iki kayıtta da babanın adının Hoca Mehmed Çelebi olması ilk bakışta karışıklık doğurabilir; fakat İbrahim Çelebi'nin 931'den sonra ölmüş olması, onun 1466'dan sonra ölen Ahmed Çelebi'nin kardeşi değil torunu olduğunu gösterir. Böylece mescidi 1466'dan önce Ahmed Çelebi yaptırmış, aradan yarım asırdan fazla zaman geçtikten sonra torunu onu yenilemiş ve yeni gelirlerle desteklemiştir. Üç kuşak boyunca aynı mescide sahip çıkan bu aile, bir mahalle mescidinin bir tüccar hanedanının elinde nasıl yaşatıldığını gösteren güzel bir örnektir.

Mescidin bugünkü durumu hakkında güvenilir bir kaynakta bilgiye rastlanmadı. Ahmed Çelebi'nin kendisi hakkında da Hüsameddin dışında bir kayıt bulunamadı.

Kaynakça

6. Cilt içindekiler