AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Paşa-Devâtdâr Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 121 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya beylerbeyi Devâtdâr Ahmed Paşazâde Hacı Mustafa Bey’in mahdûmu ve Yörgüç Paşa’nın halîlesi Safiye Hâtun’un birâderidir. Yörgüç Paşa’nın kayınbirâderi olduğu münâsebetle müşarün ileyhin Amasya vâliliğinde merkez muhâfızı, ba’dehû kibâr-ı ümerâdan olup Sultân Murâd-ı Sânî’nin ikinci cülûsunda Ankara beylerbeyi oldu.

Çünkü Varna harbinde fedâkârâne çalışıp pâdişâhın teveccühünü kazanmışdı. Ba’dehû İstanbul fethinde de yararlık gösterdi. Takriben 865 sâline doğru vefât etdi. Mahdûmları Hamza, Kâsım Beylerdir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya beylerbeyi Devâtdâr Ahmed Paşa'nın oğlu Hacı Mustafa Bey'in oğlu ve Yörgüç Paşa'nın eşi Safiye Hatun'un kardeşidir. Yörgüç Paşa'nın kayınbiraderi olduğu için, paşanın Amasya valiliği sırasında merkez muhafızı oldu; sonra büyük beylerden biri olarak Sultan II. Murad'ın ikinci kez tahta çıkışında Ankara beylerbeyi oldu.

Bu makama getirilmesinin sebebi, Varna Savaşı'nda canını esirgemeden çalışıp padişahın teveccühünü kazanmış olmasıydı. Sonra İstanbul'un fethinde de yararlık gösterdi. Aşağı yukarı 865 [1460-61] yılına doğru öldü. Oğulları Hamza ve Kâsım beylerdir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • devâtdâr: divitdar; asıl anlamı "divit (hokka) tutan", bir hükümdar ya da beyin yazı işlerine bakan yakın görevlisi; burada aileye lakap olmuştur
  • halîle: eş, zevce
  • kayınbirâder: karısının erkek kardeşi
  • müşârün-ileyh: adı geçen kişi
  • merkez muhâfızı: vilayet merkezinin (burada Amasya'nın) korunmasından sorumlu bey
  • kibâr-ı ümerâ: büyük beyler
  • cülûs: tahta çıkış
  • fedâkârâne: özveriyle, canını esirgemeden
  • teveccüh: güven, iltifat

Şâdgeldi Paşa'nın Torunları

Ahmed Paşa'nın büyükbabası Devâtdâr Ahmed Paşa, Amasya'nın Osmanlı öncesi hâkimlerinden Hacı Şâdgeldi Paşa'nın oğludur; Hüsameddin onu başka maddelerde "Amasya valisi Devâtdâr Ahmed Paşa bin Hacı Şâdgeldi Paşa" diye anar. Amasya, Eretnaoğlu Ali Bey'i yenen Emîr Hacı Şâdgeldi'nin eline geçmiş, ardından onunla Sivas hükümdarı Kadı Burhâneddin arasındaki çekişmelere sahne olmuştu. Şâdgeldi'nin ölümünden sonra oğlu Ahmed, Yıldırım Bayezid'in desteğini alarak şehri Kadı Burhâneddin'e karşı savunmuş; Amasya 1398'de Osmanlı topraklarına katılmıştır. Kaynaklarda Şâdgeldi'nin bu oğlu yalnızca "Ahmed" diye geçer; onun Hüsameddin'in "Devâtdâr Ahmed Paşa"sı olması kuvvetle muhtemeldir.

Aile Osmanlı döneminde de Amasya'nın önde gelenleri arasında kalmıştır. Devâtdâr Ahmed Paşa'nın kızı Ehl-i Hatun, 1467 yılında Meydan Köprüsü başında, eski adıyla Sâbıkuddin, bugünkü adıyla Kurşunlu Mahallesi'nde bir tekke yaptırıp vakıflarını düzenlemiştir. "Dilek Kuyusu" diye ziyaret edilen bu yer Meydan Tekkesi ya da Ehl-i Hatun Tekkesi adıyla bilinir ve Halvetî şeyhlerinin görev yaptığı bir tekke olmuştur. Hüsameddin ayrıca Devâtdâr Ahmed Paşa'nın oğlu Burak Bey'den ve onun eşi İhsan Paşa Hatun'dan söz eder. Böylece maddedeki Ahmed Paşa'nın amcası Burak Bey, halası da Ehl-i Hatun olur.

Yörgüç Paşa'nın Eşi: Safiye mi, Şâh Bulâ mı?

Maddeye göre Ahmed Paşa'nın kız kardeşi Safiye Hatun, Rum beylerbeyi Yörgüç Paşa'nın eşidir. Atabeyzâdeler üzerine yapılan araştırma da, Halil Edhem'in 1911'de yayımladığı kitabelere dayanarak, Yörgüç Paşa'nın ilk eşinin Safiye Hatun olduğunu ve paşanın oğlu Mustafa Bey'in ondan doğduğunu kaydeder. Mustafa Bey'in yaptırdığı hamamın 840 [1436-37] tarihli vakfiyesi vardır ve hamam bugün Pirinççi Mahallesi'nde, Yeşilırmak kıyısında, Mehmet Paşa Caddesi ile Habibi Sokak'ın birleştiği köşede ayaktadır.

Ne var ki Hüsameddin eserin on birinci cildinde, Yörgüç Paşa'nın eşi olarak "Mustafa Bey bin Devâtdâr Ahmed Paşa bin Hacı Şâdgeldi Paşa'nın kızı" Emine Şâh Bulâ Hatun'u anar; onun 871 tarihli bir vakfiyesi bulunduğunu, Amasya'da Şamice Mahallesi'nde mektebi ve vakıfları olduğunu yazar. Böylece Hüsameddin, Mustafa Bey'in kızı ve Yörgüç Paşa'nın eşi olan kadın için bu maddede "Safiye", öteki maddede "Şâh Bulâ" adını vermiş olur. Yörgüç Paşa'nın birden fazla evlilik yaptığı bilinir (Edirne'de vakfı olan Çiçek Hatun da kayıtlarda onun eşi olarak geçer); bu yüzden iki kadının iki kız kardeş olması da, aynı kişinin iki farklı adla anılması da mümkündür. Elimizdeki kaynaklar bu soruyu kesin olarak çözmeye yetmez.

Varna ve Murad'ın İkinci Saltanatı

II. Murad, 1444'te tahtı oğlu II. Mehmed'e bırakmış, fakat Haçlı ordusunun harekete geçmesi üzerine ordunun başına dönmek zorunda kalmıştır. Varna Savaşı 28 Receb 848 [10 Kasım 1444] günü Osmanlı zaferiyle sonuçlanmış, Murad 1446'da yeniden tahta çıkarak 1451'e kadar hüküm sürmüştür. Hüsameddin'in "ikinci cülûs" dediği budur ve Ahmed Paşa'nın yükselişini Varna'daki hizmetine bağlaması tarih sırasıyla uyumludur. Ahmed Paşa'nın merkez muhafızlığı, beylerbeyiliği ve oğulları Hamza ile Kâsım beyler hakkında Hüsameddin dışındaki kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler

Karekod · QR code

Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.

This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.