Amasya a’yânından Abdulmuhsin Çelebi bin Mehmed Çelebi bin Ahi Sâbıkuddîn Ebûbekir mahdûmudur. Ceddînin zâviyesi vakfına mütevellî olup 850 sâline doğru vefât etdi. Meşâhîr-i a’yândan idi. Mahdûmları Osmân, Ali Çelebiler ve birâderi Hüseyin Çelebi’dir. Ahmed bin Abdulmuhsin es-Sâbıkî diye imzâsı görüldü. Hüseyin Çelebizâde Sa’dî Çelebi meşâhîr-i ulemâ ve şu’arâdandır.
Osmân Çelebi de meşâhîr-i ulemâdan olup mahdûmu eş-Şeyh Kemâleddîn Ahmed el-Halvetî’dir. Bunun ahfâdından Emîn Mehmed Paşa bin Mahmûd Çelebi Halep vâlisi iken 1020’de vefât etdi. Defterdâr iken imzâsında es-Sâbıkî ta’bîri görüldü.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'nın ileri gelenlerinden Abdülmuhsin Çelebi'nin oğludur; Abdülmuhsin Çelebi, Mehmed Çelebi'nin oğlu, Mehmed Çelebi de Ahi Sâbıkuddîn Ebûbekir'in oğludur. Dedesinin zaviyesinin vakfına mütevelli oldu ve 850 [1446-47] yılına doğru öldü. Şehrin tanınmış ileri gelenlerindendi. Oğulları Osman ve Ali Çelebiler, kardeşi ise Hüseyin Çelebi'dir. "Ahmed bin Abdülmuhsin es-Sâbıkî" şeklinde atılmış imzası görülmüştür. Kardeşi Hüseyin Çelebi'nin oğlu Sa'dî Çelebi, tanınmış âlimlerden ve şairlerdendir.
Oğlu Osman Çelebi de tanınmış âlimlerdendi; onun oğlu ise Şeyh Kemâleddîn Ahmed el-Halvetî'dir. Bu Kemâleddîn Ahmed'in torunlarından Mahmud Çelebi oğlu Emîn Mehmed Paşa, Halep valisi iken 1020 [1611-12] yılında öldü. Defterdarlığı sırasında attığı imzada da "es-Sâbıkî" nisbesi görülmüştür.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- a'yân: bir şehrin ileri gelenleri, eşrafı
- mahdûm: oğul
- ceddi: dedesi, atası
- mütevellî: bir vakfı yöneten, gelirini şartlara göre harcayan görevli
- sâl: yıl
- meşâhîr-i a'yân: ileri gelenlerin tanınmışları
- birâder: erkek kardeş
- ulemâ ve şu'arâ: âlimler ve şairler
- ahfâd: torunlar, soydan gelenler
- ta'bîr: deyiş, ifade; burada imzadaki nisbe
Bir Ahi Ailesinin Dört Kuşağı
Madde, Ahmed Çelebi'nin kendisinden çok bir ailenin dökümünü verir. Ailenin başında, Ahi Sâbıkuddîn Ebûbekir adında ve kendi adına bir zaviye kurmuş olan bir Ahi şeyhi durur. Ahmed Çelebi bu zaviyenin vakfını yönetmiş, ailenin sonraki kuşakları da "es-Sâbıkî" nisbesini, yani "Sâbıkuddîn soyundan" anlamına gelen bir aile adını, bir buçuk asırdan uzun bir süre imzalarında kullanmışlardır. Hüsameddin'in bu soy kütüğünü imzalardan çıkardığını söylemesi önemlidir: Osmanlı'da soyadı bulunmadığından, eski kayıtlarda bir ailenin izini sürmenin en güvenilir yolu çoğu zaman bu tür nisbelerdir.
Amasya'nın eski mahalle adları arasında bir "Sâbıkuddin Mahallesi" de vardır. Halvetiyye tekkeleri üzerine yapılan bir araştırmaya göre Meydan Köprüsü (İstasyon Köprüsü) başındaki Meydan Tekkesi, "eski adıyla Sâbıkuddin, yeni adıyla Kurşunlu Mahallesi"nde bulunuyordu. Mahallenin adını maddedeki Ahi şeyhinden ya da onun zaviyesinden almış olması kuvvetle muhtemeldir; ancak okuduğumuz kaynaklarda bunu açıkça bağlayan bir kayda rastlanmadı. Bu ihtimal doğruysa, bugünkü Kurşunlu Mahallesi'nin eski adı bu ailenin hatırasını taşımaktadır.
Halep Valisi Emîn Mehmed Paşa
Maddenin son kuşağı olan Emîn Mehmed Paşa'yı Hüsameddin, kitabın dördüncü cildinde de anar. 1017 [1608] yılı Recep ayında Amasya'nın durumunu anlatırken, o sırada başka yerlerde görev yapan Amasyalılar arasında "Şeyh Kemâlzâde Mehmed Emin Paşa"nın Halep beylerbeyi olduğunu kaydeder. "Şeyh Kemâlzâde" adı, paşanın bu maddede sözü edilen Şeyh Kemâleddîn Ahmed el-Halvetî'nin soyundan geldiğini doğrular; iki kayıt birbiriyle uyuşmaktadır. Emîn Mehmed Paşa'nın Halep'te 1020'de ölümü üzerine başka bir kaynakta bilgiye rastlanmadı.
Ailenin XV. yüzyıldaki üyeleri (Abdülmuhsin, Ahmed, Osman, Ali, Hüseyin ve Sa'dî Çelebiler) ile Şeyh Kemâleddîn Ahmed el-Halvetî hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 120–120. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 4. Cilt (Üçüncü Devre-i Târihiyye, 1017 yılı), Amasya Belediyesi e-kitap, 1-4. Ciltler, s. 537–538. https://amasya.bel.tr/uploads/e-kitap/kitap/1-4/files/basic-html/page538.html
Akademik çalışmalar