Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 122 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Amasya’da Emîr Kethüdâ demekle meşhûr Mehmed Bey bin Abdulvehhâb’ın mahdûmudur. Pederi Yörgüç Paşa kethüdâlığından emîrü’l-livâ olmuşdu. Bu sebebden “Emîr Kethüdâzâde” dendi. Ulemâdan tahsîl-i ulûm ederek ders-i âm ve müderris-i benâm oldu.
Sonra [383] kasabât ve bilâda kadı olarak 870 sâlîne doğru vefât etdi. Kibâr-ı kudât ve ulemâdan idi. Mahdûmu Muhyiddîn Mehmed Çelebi’dir.
Amasya'da "Emir Kethüda" diye tanınan Abdülvehhâb oğlu Mehmed Bey'in oğludur. Babası Yörgüç Paşa'nın kethüdalığından sancak beyliğine yükselmişti; bu sebeple kendisine "Emir Kethüdâzâde" denildi. Âlimlerden ilim öğrenerek ders okutmaya yetkili oldu ve tanınmış bir müderris oldu.
Sonra kasabalarda ve şehirlerde kadılık yaparak 870 [1465-66] yılına doğru öldü. Büyük kadılardan ve âlimlerdendi. Oğlu Muhyiddîn Mehmed Çelebi'dir.
Maddenin önemi, Yörgüç Paşa'nın Amasya'daki maiyetine ışık tutmasıdır. Yörgüç Paşa 826'da [1423] Rum beylerbeyi olmuş, 845'te [1442] ölünceye kadar Amasya merkezli bu geniş vilayeti yönetmiş, Kızılkocaoğulları gibi eşkıya topluluklarını ve bölgedeki bağımsız beyleri itaat altına almış, sonunda vezirlik rütbesine yükselmiştir. Böyle bir beylerbeyinin kethüdası, onun bütün işlerini yürüten en yakın adamıydı. Mehmed Bey'in bu görevden sancak beyliğine terfi etmesi ve "Emir Kethüda" lakabını taşıması, en azından bu örnekte kethüdalığın ümera mertebesine açılan bir basamak olduğunu gösterir.
Ailenin ikinci kuşağının kılıçtan kaleme geçmesi de dikkat çekicidir: Bir beyin oğlu olan Şemseddîn Ahmed Çelebi medrese yolunu seçmiş, müderrislik ve kadılık yapmıştır. Hüsameddin'in bu bölümünde Yörgüç Paşa'nın çevresinden yetişen başka kişiler de vardır: Akrabası ve damadı Atabeyzâde Ahmed Bey, kayınbiraderi Ahmed Paşa, oğullarına hocalık eden Bağdatlı Müneccim Çelebi bunlardandır. Paşanın himayesi, akrabalarıyla birlikte maiyetindeki görevlilerin ailelerine de uzanmış görünmektedir.
Mehmed Bey, Şemseddîn Ahmed Çelebi ve oğlu Muhyiddîn Mehmed Çelebi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Hüsameddin, kadılık yaptığı kasaba ve şehirlerin adlarını da vermez.