Amasya eşrâfından Mehmed Bey bin Yûsuf Paşa bin Sinan Paşa bin el-Hâc Mahmûd Çelebi bin el-Hâc Ali Çelebi bin el-Hâc Sinan Çelebi bin Çakal Kadı Bedreddîn Mahmûd Çelebi mahdûmudur. Züamâdan olup hayli muhârebelerde bulundu. 1091’de bilâ-veled vefât etdi. Ceddi Mahmûd Çelebi vakfının tevliyeti evlâd-ı inâsa...⁶⁰ [559]
Diğer Amasya ümerâsından Baki Paşazâde Ahmed Bey bin Rıdvan Paşa bin Abdulbaki Paşa da züamâdan iken Abaza vak’asında bulunarak Ankara Alaybeyisi ba’dehû Girit harbinde mîr-livâ oldu. Hamit Sancağından ma’zûlen 1091 senesi evâhirinde vefât etdi. Mahdûmu Hasan Bey’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya ileri gelenlerinden Mehmed Bey bin Yûsuf Paşa bin Sinan Paşa bin el-Hâc Mahmûd Çelebi bin el-Hâc Ali Çelebi bin el-Hâc Sinan Çelebi bin Çakal Kadı Bedreddîn Mahmûd Çelebi'nin oğludur. Zeamet sahiplerindendi ve epey savaşa katıldı. 1091'de [1680] çocuksuz öldü. Dedesi Mahmûd Çelebi'nin vakfının mütevelliliği kız çocuklarına... [cümle özgün metinde yarım kalmıştır].
Amasya'nın öteki beylerinden Baki Paşazâde Ahmed Bey bin Rıdvan Paşa bin Abdülbâki Paşa da zeamet sahibiyken Abaza olayında bulundu; sonra Ankara alaybeyi, daha sonra Girit savaşında mirliva (sancak beyi) oldu. Hamid Sancağı'ndan görevden alınmış olarak 1091 yılının sonlarında [1681] öldü. Oğlu Hasan Bey'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- züamâ: zeamet sahipleri; geliri yüksek tımar sahibi atlı askerler
- bilâ-veled: çocuksuz
- tevliyet: vakıf yöneticiliği
- evlâd-ı inâs: kız çocukları
- ümerâ: beyler, komutanlar
- Abaza vak'ası: Abaza Hasan Paşa isyanı
- alaybeyi: sancakta tımarlı atlıların komutanı
- mîr-livâ: sancak beyi
- ma'zûlen: görevden alınmış olarak
- mahdûm: oğul
Eksik Bırakılan Cümle
Metindeki 60 numaralı dipnotta, yayına hazırlayanlar cümlenin yazar tarafından yanlışlıkla eksik bırakılmış olması gerektiğini belirtir. Metnin gelişinden, Mahmûd Çelebi vakfının mütevelliliğinin Mehmed Bey'in çocuksuz ölmesi üzerine kime geçeceğinin söylenmek istendiği anlaşılır, ama devamı bilinmediği için bu bölüm tamamlanmamıştır. Başka kaynakta Mahmûd Çelebi vakfına dair bilgi bulunamadı.
Çakalzâdeler ve Baki Paşazâdeler
Mehmed Bey'in soy zincirinin başında Çakal Kadı Bedreddîn Mahmûd Çelebi görünür; madde başlığındaki "Çakalzâde" lakabı büyük olasılıkla bu ataya dayanır, ancak bunu doğrulayan bir kaynak bulunamadı. Başka kaynaklarda bu aileye dair bilgiye de rastlanmadı. İkinci paragrafın Ahmed Bey'i, Baki Paşa soyundandır. Hüsameddin onun Abaza olayında bulunduğunu yazar. Abaza Hasan Paşa isyanı, Köprülü Mehmed Paşa'nın 1658'deki Erdel seferini yarıda bırakıp dönmesine yol açan, Anadolu'daki büyük bir ayaklanmadır; Ahmed Bey'in hangi tarafta yer aldığı metinden anlaşılmaz. Girit savaşı ise Osmanlıların 1645'te Hanya'ya asker çıkarmasıyla başlamış, Kandiye'nin Eylül 1669'da teslim olmasıyla sona ermiştir. Ahmed Bey'in mirlivalığı bu savaşın yıllarına rastlar.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 174–175. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar