AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ak Hasan Ağa-Hacı Alemdâr

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 20 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Odabaşı Halîl Ağa’nın oğludur. Yeniçeri olup İrân muharebâtında iştihâr etdi. Mükerreren Amasya serdârı, serdengeçdiler ağası, meclis-i hâciyân a’zâsı olup 1173 zilhiccesinde vefât etdi. Mâldâr, hânesi açık, beşûş bir kimse idi. Oğulları Vezîr el-Hâc Halîl Paşa ile Serdengeçtiler Ağası el-Hâc Mehmed Ağa’dır. Bunlara “Beyaz Ağazâdeler” de denirdi. Diğer oğlu el-Hâc Ali Efendi ulemâdandır. Dergâh-ı âlî kapıcıbaşlarından Çorum mütesellimi Ak Hasanzâde el-Hâc Memiş Ağa ve Amasya mütesellimi Ak Hasanzâde el-Hâc Hâfız Hasan Ağa [31] Hacı Mehmed Ağazâde Hâseki el-Hâc Hüseyin Ağa’nın oğullarıdır. Hacı Mehmed Ağa’nın diğer mahdûmu Halîl Bey olup Hacı Halîl Paşa’nın dâmâd ve kethüdâsı idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Odabaşı Halîl Ağa'nın oğludur. Yeniçeri olup İran savaşlarında ün yaptı. Birçok kez Amasya serdarı, serdengeçdiler ağası ve hâciyân meclisi üyesi oldu; 1173 Zilhicce'sinde [1760] öldü. Varlıklı, evi herkese açık, güler yüzlü bir kimseydi.

Oğulları vezir el-Hâc Halîl Paşa ile serdengeçdiler ağası el-Hâc Mehmed Ağa'dır. Bunlara "Beyaz Ağazâdeler" de denirdi. Bir başka oğlu el-Hâc Ali Efendi âlimlerdendir.

Saray kapıcıbaşılarından, Çorum mütesellimi Ak Hasanzâde el-Hâc Memiş Ağa ile Amasya mütesellimi Ak Hasanzâde el-Hâc Hâfız Hasan Ağa, Hacı Mehmed Ağazâde, padişahın has hizmetindeki el-Hâc Hüseyin Ağa'nın oğullarıdır. Hacı Mehmed Ağa'nın bir başka oğlu Halîl Bey'dir; Hacı Halîl Paşa'nın damadı ve kethüdası idi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • odabaşı: yeniçeri ocağında bir odanın (küçük birliğin) başındaki subay
  • serdengeçdi: canını göze alarak savaşa katılan gönüllü asker
  • mütesellim: bir yerin yönetimini vali adına yürüten görevli
  • kapıcıbaşı: saray kapıcılarının başı; taşrada çoğu zaman unvan olarak verilirdi
  • kethüdâ: kâhya, yönetici yardımcısı
  • mâldâr, beşûş: malı mülkü olan, güler yüzlü
  • hânesi açık: misafirperver

Yeniçerilikten Ayanlığa Bir Aile

Maddedeki soy zinciri, 18. yüzyıl Amasya'sında yeniçeri ocağıyla yerel yönetimin nasıl iç içe geçtiğini gösterir. Ailenin başındaki Ak Hasan Ağa yeniçeriliğe başlamış, Amasya serdarlığına ve serdengeçdiler ağalığına çıkmıştır. Oğullarından biri vezirliğe ulaşmış, torun kuşağı Çorum ve Amasya mütesellimliğini yürütmüştür. Aynı kitaptaki Apardıoğulları maddesinde de görülen bu yol, taşrada askerî görevin servet, nüfuz ve idari görevle birleşmesinin tipik örneklerinden biridir.

Halîl Paşa Kimdir

Metinde adı geçen vezir "el-Hâc Halîl Paşa" ile "Hacı Halîl Paşa"nın aynı kişi olduğu anlaşılıyor; ancak 15. yüzyılda Gümüşhacıköy'de medrese yaptıran Hacı Halil Paşa ile karıştırılmamalıdır. O kişi, Amasyalı Kutlubeyzâdeler ailesinden Kadı Ahmed'in oğludur ve 1413-1415 arasında medresesini yaptırmıştır. Hüsameddin'in andığı Ak Hasanzâde Halîl Paşa ise 18. yüzyıl sonlarında yaşamıştır; komşu maddede (Âgah Mehmed Efendi) divan efendisinin, Halil Paşa'nın ölümü üzerine 1200'de [1785-86] Amasya'ya döndüğü anlatılır. Bu Halîl Paşa'nın hayatına dair, incelenen kaynaklarda ayrıntılı bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 20–21. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler