AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Alakuş Bey-Emîr Seyfeddîn

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 23 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya’da medfûn olan Muineddîn Süleyman Pervâne Bey’in bendegânından olup zaman-ı devletinde çavuşbaşı oldu. Bundan dolayı Moğol padişâhı Abga Hân’ın mağzûbu olup 676 senesi muharreminde efendisiyle beraber i’dâm edildi. Efendisinin yanında medfûndur. Müdebbir, milliyyet-perver, Pervâne Bey’in mutemedi idi. Mahdûmu Amasya ümerâsından Şemseddîn Ahmed Alakuşî demekle meşhûrdur. Tercemesi aşağıda gelir. “Alakuş” alıcı ve avcı kuşlardan biridir. [40]

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'da gömülü olan Muînüddîn Süleyman Pervâne Bey'in kölelerinden (bendelerinden) olup onun yönetimi sırasında çavuşbaşı oldu. Bu yüzden Moğol hükümdarı Abaka Han'ın gazabına uğradı ve 676 yılı muharreminde [1277] efendisiyle birlikte idam edildi. Efendisinin yanına gömülüdür. Tedbirli, milletini seven, Pervâne Bey'in güvendiği bir kimseydi. Oğlu, Amasya beylerinden Şemseddîn Ahmed'dir; "Alakuşî" diye tanınır. Hâl tercümesi aşağıda gelir. "Alakuş", avcı ve yırtıcı kuşlardan birinin adıdır.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • bendegân: kullar; efendisine bağlı hizmetliler
  • çavuşbaşı: çavuşların başı; tören ve emir iletme işlerine bakan amir
  • mağzûb: gazaba uğramış, hükümdarın kızgınlığına hedef olmuş
  • müdebbir: işi akılla yürüten, tedbirli
  • milliyyet-perver: milletini seven
  • mutemed: güvenilen kişi

Efendisi Pervâne ve 1277 Olayları

Alakuş Bey'in efendisi Muînüddîn Süleyman Pervâne, Anadolu Selçuklu Devleti'nin Moğol egemenliği altındaki yıllarında devlet işlerini fiilen yürüten vezirdi. 15 Nisan 1277'de Elbistan'da Moğollar, Memlûk Sultanı Baybars'ın ordusuyla karşılaştı. Selçuklu birliklerinden bir kısmı karşı tarafa geçmiş, bir kısmı savaşa girmemişti. Abaka Han, savaş alanında Selçuklu ölüsü görmeyince Pervâne'yi ihanetle suçladı ve onu Sâhib Ata ile birlikte Azerbaycan'a götürdü. Pervâne, Van yakınlarındaki Aladağ civarında yargılanıp işkenceden sonra 2 Ağustos 1277'de öldürüldü.

Hüsameddin 676 muharremini verir; bu ay haziran-temmuz 1277'ye denk düşer, kaynaklardaki ağustos tarihiyle arada birkaç haftalık fark kalır. Olayın yılı bakımından ikisi uyuşmaktadır. Pervâne'nin Amasya'da gömülü olduğu, torunu Mühezzebüddîn Mes'ûd'un 699 tarihli [1299-1300] vakfiyesinden anlaşılmaktadır; Hüsameddin'in "efendisinin yanında medfûndur" sözü bu bilgiyle uyumludur. Pervâne'nin oğulları sonradan Sinop ve çevresinde Pervâneoğulları Beyliği'ni kurdu (1277-1322).

Oğlu Alakuşî

Hüsameddin, oğul Şemseddîn Ahmed Alakuşî'yi kitabın devamında ayrı bir madde olarak ele alır. Alakuş Bey'in kendisine dair başka kaynaklarda bağımsız bir kayda rastlanmadı; bilinenler Hüsameddin'in aktardıklarıyla sınırlıdır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 23–23. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler