AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Alagöz Ağa-Köprülü

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 23 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya civârında Köprülüdür. İstanbul’da yeniçeri ocağına girip Galatasarayında acemiyân kışlasında terbiye gördü. [41] Sonra 261’inci bölüğe çıkıp muhârebelerde yaralılıklar gösterdiğinden bölük ağası oldu. Sultân Ahmed Hân-ı Evvel devrinde ba’zı ricâlin himmetiyle dâhil-i katâr olup zağarcıbaşı olduysa da 1013 senesinde azledildi. Ba’dehû Budin ağası olup orada 1021’de vefât etdi. Bu ma’lûmât, Ayasofya tabakasında tedkîk etdiğim yeniçeri defterlerinin kuyûdundan anlaşıldı.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya yakınlarındaki Köprülüdür. İstanbul'da yeniçeri ocağına girip Galatasarayı'ndaki acemi oğlanlar kışlasında yetişti. Sonra 261. bölüğe çıktı, savaşlarda yararlık gösterdiği için bölük ağası oldu. I. Sultan Ahmed Han devrinde bazı ileri gelenlerin gayretiyle ocağın kadrosuna girip zağarcıbaşı oldu; fakat 1013'te [1604-05] görevden alındı. Sonra Budin ağası olup orada 1021'de [1612-13] öldü. Bu bilgiler, Ayasofya tabakasında incelediğim yeniçeri defterlerinin kayıtlarından anlaşıldı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • acemîyân kışlası: yeniçeriliğe hazırlanan acemi oğlanların eğitildiği kışla
  • bölük ağası: bir yeniçeri bölüğünün komutanı
  • dâhil-i katâr: sıraya girmiş, kadroya alınmış
  • zağarcıbaşı: yeniçeri ocağında zağarcı ortasının başı
  • tabaka: burada yeniçeri defterlerinin tutulduğu kayıt grubu

Zağarcıbaşılık ve Budin

Zağarcıbaşı, yeniçeri ocağında 64. ortayı oluşturan zağarcıların başıydı ve ocağın önde gelen ağaları arasında sayılırdı; yeniçeri ağasının divanının doğal üyesiydi. Belgelerde "ser-zağarî" veya "ser-zağarcı" biçiminde de geçer. Belgrad, Bağdat ve Budin gibi büyük kalelerde görevli yeniçeri subayları arasında zağarcıbaşılar da bulunurdu.

Alagöz Ağa'nın 1013'te görevden alınma sebebini Hüsameddin vermez, başka kaynakta da bulunamadı. Budin'deki ağalığı ise onun taşrada önemli bir sınır kalesinde yeniçeri komutanlığına çıktığını gösterir. Hüsameddin bu bilgileri kendi incelediği defter kayıtlarına dayandırır. "Köprülü" adının bugünkü karşılığı konusunda güvenilir bir kayda rastlanmadı. Alagöz Ağa'ya dair Hüsameddin dışında bağımsız bir kaynak bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 23–23. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler