AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Argun Bay-Tatar Bey

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 17 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya’da medfûn bilâd-i Rûmiyye nâzırı Cemûdâr Noyîn’in adamlarından olup efendisinin vefâtında İşboga Noyîn’e intisâb ederek Amasya’da bir müddet “candar”, ya’nî candarma kumandanı, zâbıta müdürü oldu. Ba’dehû Gelkirâs kazâsına ve havâlisine hâkim olup nüfûz ve şöhret kazandı. Sivas emîri Timûrtaş Bey’in devrinde nüfûzu artdı. Sonra Timurtaş Bey’in firârı esnâsında (727) fevt oldu. Gâyet zî-nüfûz, yaman bir adamdı. İkâmet etdiği çiftliği bugün “Argun köyü” demekle meşhûrdur.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'da gömülü olan, Anadolu'daki Moğol işlerinin gözetmeni Cemudar Noyin'in adamlarındandı. Efendisinin ölümü üzerine İşboğa Noyin'e bağlandı ve Amasya'da bir süre "candar", yani jandarma komutanı, zabıta müdürü oldu. Sonra Gelkiras kazasına ve çevresine hâkim olup nüfuz ve ün kazandı. Sivas emiri Timurtaş Bey'in zamanında nüfuzu arttı. Sonra Timurtaş Bey'in kaçışı sırasında (727) [1327] öldü. Çok sözü geçen, sert bir adamdı. Oturduğu çiftlik bugün "Argun köyü" adıyla tanınır.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • bilâd-i Rûmiyye nâzırı: Anadolu'daki işleri denetleyen görevli
  • intisâb: bağlanma, hizmetine girme
  • candar: jandarma komutanı, asayişten sorumlu görevli
  • havâli: çevre
  • zî-nüfûz: sözü geçen, etkili
  • fevt: ölüm

Dönemin Siyasi Çerçevesi

Madde, Anadolu'da İlhanlı egemenliği altında geçen bir dönemi anlatır. İşboğa Noyin'in Amasya'da bir Moğol ileri geleni olarak anıldığı, mezarının Burmalı Minare Camii yakınında bulunduğu bilinir. Timurtaş ise İlhanlı Devleti'nin Anadolu genel valisiydi; yaklaşık 1315'ten 1327'ye kadar bu görevde kaldı, İlhanlı sarayıyla arası bozulunca Anadolu'dan ayrılıp Mısır'a gitti ve orada idam edildi. Hüsameddin'in verdiği 727 (1327) tarihi bu olayla uyuşur.

Argun Bay'ın kendisine dair Hüsameddin dışında bir belge bulunamadı. Gelkiras kazasındaki hâkimiyeti ve "Argun köyü" adının ona dayandığı bilgisi yalnızca bu kayda dayanır. Amasya yöresindeki Argun adlı yerleşimle bağlantı, yerel bir anlatı olarak değerlendirilmelidir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 17–17. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler