Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa’nın defter-i ihrâcâtında mezkûr olduğu üzere Zeytunludur. Abdullah oğlu olup gençliğinde [19] Kadızâde İbrâhim Paşa’nın dâ’iresinde tefeyyyüz ederek hazînedârı oldu. 1074’de efendisi maktûl oldukta bütün muhallefâtını hazîneye teslîm etmesinden dolayı Köprülüzâde Fâzıl Paşa’ya yaranıp ağalarından ve sonra hazînedârı oldu.
1087 senesi şa’bânında sadr-ı müşârün-ileyhin vefâtıyla Hicâz’a gidip avdetinde Merzifonî Kara Mustafa Paşa’ya intisâb ederek kapıcıbaşı oldu. Devr-i hidemât ederek 1095 muharreminde Kara İbrâhim Paşa’nın sadâretinde tekâ’üde sevk edilip sonra vefât etdi. Mahdûmu el-Hâc Ali Ağa’dır.
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa'nın çıkış defterinde anıldığı üzere Zeytunludur. Abdullah oğlu olup gençliğinde Kadızâde İbrâhim Paşa'nın çevresinde yetişerek onun hazinedarı oldu. 1074'te [1663-64] efendisi öldürülünce bıraktığı bütün malları hazineye teslim ettiği için Köprülüzâde Fâzıl Paşa'nın beğenisini kazanıp onun ağalarından, sonra hazinedarı oldu.
1087 şabanında [1676] adı geçen sadrazamın ölümüyle Hicaz'a gidip dönüşünde Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'ya bağlanarak kapıcıbaşı oldu. Hizmet dönemini sürdürüp 1095 muharreminde [1683-84] Kara İbrâhim Paşa'nın sadrazamlığında emekliye sevk edilip sonra öldü. Oğlu el-Hâc Ali Ağa'dır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- defter-i ihrâcât: çıkış defteri, harcama ve görev kayıtları
- hazînedâr: efendinin hazinesinden sorumlu görevli
- dâ'ire: çevre, konak, hizmet çevresi
- tefeyyüz: faydalanma, yetişme
- muhallefât: ölenden kalan mallar
- yaranmak: beğenilmek
- sadr-ı müşârün-ileyh: adı geçen sadrazam
- kapıcıbaşı: saray kapılarının amiri, çeşitli resmî görevlerde bulunan yüksek görevli
- tekâüt: emekli olma
Fâzıl Ahmed Paşa ve Köprü
Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa, 1635-36'da Amasya'nın Köprü (Vezirköprü) kasabasında doğmuştur. Köprülü Mehmed Paşa'nın oğludur ve babasından sonra on beş yıldan fazla sadrazamlık yapmıştır. Girit'te Kandiye kuşatmasının üçüncü devresi 1669 yazında başlamış ve Venedikliler kaleyi teslim etmeye karar vermiştir. Ahmed Paşa 1087/1676'da ölmüştür; bu tarih Hüsameddin'in verdiği 1087 şaban ayıyla uyuşur.
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, Köprülü Mehmed Paşa'nın damadıdır ve Fâzıl Ahmed Paşa'dan sonra sadrazam olmuştur. Arslan Ağa'nın önce Fâzıl Ahmed Paşa'nın, sonra Kara Mustafa Paşa'nın hizmetine girmesi bu ardışıklıkla uyumludur.
Zeytun ve Adı Geçen Kişiler
Hüsameddin, Arslan Ağa'nın "Zeytunlu" olduğunu Fâzıl Ahmed Paşa'nın defterine dayandırır; Zeytun, Hüsameddin'in aktardığı 14. yüzyıl olaylarında da bir emirlik merkezi olarak geçer. Kadızâde İbrâhim Paşa hakkında yeterli bir kayıt bulunamadı. Hazînedâr Arslan Ağa için de Hüsameddin dışında bir kayıt yoktur.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar