[18] Amasyalı Hacı Beyzâde Ahmed Paşa’nın kölesidir. Efendisinin himmeti ile zu’amâdan oldu. Rumeli muhârebelerinde yararlıklar gösterip alaybeyi, sonra mîrlivâ olarak temâyüz etdi. 1009 senesinde Amasya’da evkâf-ı Sultâniyye tevliyetiyle mütekâ’id olmuşdu.
1011’de Karayazıcı eşkiyâsının Amasya’ya hücûmunda yaralandı. Devr-i fetretde Amasya’da oturdu. 1017 senesinde yine mîrlivâlıkla kayırıldı. İran muhârebâtında vefât etdi. “Çerkes Bey” demekle meşhûr bir gâzi idi. Mahdûmları Ahmed, Mehmed, Mustafa Beylerden Mustafa Bey Amasya a’yânındandır. Bunun evlâdından el-Hâc İsmâil Ağa bin el-Hâc Ali Ağa da marûftur. Bunun mahdûmu el-Hâc Ali Ağa’nın ahfâdından Hâfız Hasan Efendi bin el-Hâc Mustafa Ağa bin el-Hâc Hasan Ağa 1261’de nüfus mukayyidi idi. Bunun evlâdından Mustafa Efendi “Paşa” demekle meşhûr olup oğulları Mehmed Sûzî, Abdullah, Hasan Efendilerdir. Bunların hepsine “Çerkesoğulları” denirdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalı Hacı Beyzâde Ahmed Paşa'nın kölesidir. Efendisinin himmetiyle zeamet sahibi oldu. Rumeli savaşlarında yararlıklar gösterip alaybeyi, sonra mirliva (sancak beyi) olarak öne çıktı. 1009 [1600-01] yılında Amasya'da sultanî vakıfların mütevelliliğiyle emekli olmuştu.
1011'de [1602-03] Karayazıcı eşkıyasının Amasya'ya saldırısında yaralandı. Karışıklık döneminde Amasya'da oturdu. 1017'de [1608-09] yine mirlivalıkla kayırıldı. İran savaşlarında öldü. "Çerkes Bey" denmesiyle ünlü bir gazi idi. Oğulları Ahmed, Mehmed, Mustafa Beylerden Mustafa Bey Amasya ayanındandır. Bunun soyundan el-Hâc İsmâil Ağa bin el-Hâc Ali Ağa da tanınmıştır. Bunun oğlu el-Hâc Ali Ağa'nın torunlarından Hâfız Hasan Efendi bin el-Hâc Mustafa Ağa bin el-Hâc Hasan Ağa 1261'de [1845] nüfus kâtibiydi. Bunun soyundan Mustafa Efendi "Paşa" denmesiyle meşhur olup oğulları Mehmed Sûzî, Abdullah, Hasan Efendilerdir. Bunların hepsine "Çerkesoğulları" denirdi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- himmet: destek, gayret
- za'âmet, zü'amâ: büyük tımar, zeamet sahipleri
- alaybeyi: sancaktaki sipahi birliklerinin komutanı
- mîrlivâ: sancak beyi
- mütekâ'id: emekli
- evkâf-ı Sultâniyye tevliyeti: padişah vakıflarının yönetimi
- eşkıyâ: haydutlar, isyancılar
- devr-i fetret: karışıklık dönemi
- mukayyid: kaydeden, kâtip
- mâ'rûf: tanınmış
Karayazıcı Saldırısı
Karayazıcı, Amasya sancakbeyliği de yapmış olan Urfalı Abdülhalim'in lakabıdır ve 16. yüzyıl sonlarında başlayan Celâlî isyanlarının ilkini çıkarmıştır; 1602 dolaylarında ölmüştür. Ölümünden sonra da taraftarları bölgeyi karıştırmaya devam etmiştir. Amasya 1603'te bu çevrelerin saldırısına uğramış, şehir yakılıp yağmalanmış, ileri gelenler servetleriyle birlikte kral mezarlarına sığınmak zorunda kalmıştır. Hüsameddin'in verdiği 1011 [1602-03] tarihi bu olaylarla örtüşür.
Hacı Beyzâde ve Ailenin Devamı
Çerkes Bey'in efendisi Hacı Beyzâde Ahmed Paşa hakkında, Hüsameddin dışında bir kayıt bulunamadı. Hacı Beyzâde adıyla anılan ve II. Bayezid'in Amasya'daki sarayında bulunan Tâceddîn İbrâhim Paşa (Tâcî Bey) gibi kişilerin adı kayıtlarda geçer, ancak bunlarla bir bağlantı kurulamadı.
Çerkesoğulları ailesi 19. yüzyılda da Amasya'da kayıtlıdır; Hâfız Hasan Efendi'nin 1261 [1845] yılında nüfus kâtibi olarak anılması, ailenin 19. yüzyılda da Amasya'da görev aldığını gösterir. "Mehmed Sûzî" adındaki kişi için ayrı bir kayda rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 16–16. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar
Diğer kaynaklar