AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Arslan Bey-Bîçârzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 15 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. Hacı Şadgeldi Pâdişâh ümerâsından olup 788’de Sultân Murâd Hân’a bey’at eden Bîçâr Bey bin İsmâil Bey’in mahdûmudur. Çelebi Sultân Mehmed Hân’a arz-ı hizmet ve sadâkat ederek ümerâdan oldu. Ba’dehû Sultân Murâd-ı Sânî’ye hizmet edib 729 senesinde Rumeli vak’asında Türklük tarafdârı olduğundan menkûb oldu. Ba’dehû Karahisar-ı Devle sancağı dâhilinde Tavşanlı nahiyesinde ikâmete me’mûr olup orada mensiyâne imrâr-ı hayat ederek 838 sâlinde vefât etdi. Orada câmi’ ve türbe binasıyla 836’da emlâkini bu hayrâtı mesâlihine vakfetdi. Birâderi [17] Hamza ve İsmâil Beylerdir. Vakfiyesi kuyûd-ı vakfiye idâresinde müsecceldir. Bunlara târîhen “Bîçâroğulları” denirdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Hacı Şadgeldi Padişah'ın emirlerinden olup 788'de [1386-87] Sultan Murad Han'a bey'at eden Bîçâr Bey bin İsmâil Bey'in oğludur. Çelebi Sultan Mehmed Han'a hizmet ve bağlılık sunarak emirlerden oldu. Sonra İkinci Sultan Murad'a hizmet edip 729 [1328-29] yılında Rumeli olayında Türk tarafını tuttuğu için cezalandırıldı. Sonra Karahisar-ı Devle sancağı içinde Tavşanlı nahiyesinde oturmakla görevlendirilip orada unutulmuş olarak hayatını geçirerek 838 [1434-35] yılında öldü. Orada cami ve türbe yaptırıp 836'da [1432-33] mülkünü bu hayırların ihtiyaçlarına vakfetti. Kardeşleri Hamza ve İsmâil Beylerdir. Vakfiyesi vakıf kayıtları idaresinde kayıtlıdır. Bunlara tarihte "Bîçâroğulları" denirdi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • bey'at: bağlılık andı, hükümdarı tanıma
  • arz-ı hizmet ve sadâkat: hizmet ve bağlılık sunma
  • menkûb: başına felaket gelmiş, cezalandırılmış
  • mensiyyen: unutulmuş olarak
  • imrâr-ı hayat: hayatını geçirme
  • mesâlih: ihtiyaçlar, işler
  • kuyûd-ı vakfiye: vakıf kayıtları

Tavşanlı'daki İzler

Tavşanlı'da bugün de adı anılan bir Arslan Bey vardır ve Hüsameddin'in maddesiyle ilişkili görünür. Tavşanlı'daki Ulu Camii'nin yerinde Arslan Bey'in yaptırdığı ilk caminin bulunduğu, Dedebali Camii adıyla bilinen bu caminin 1430'da inşa edildiği, Arslan Bey'in 1432'de öldüğü ve mezarının Ulu Cami bahçesindeki türbede olduğu yerel kayıtlarda yer alır. Bugünkü Ulu Cami ise 19. yüzyılda, II. Abdülhamid döneminde eski caminin temelleri üzerine yeniden yapılmış, 1883'te onarım görmüştür.

Bu bilgi Hüsameddin'in anlattığıyla örtüşür, fakat tam aynı değildir. Hüsameddin cami ve türbe yapımından ve 836 [1432-33] vakfından söz eder, ölümünü 838 [1434-35] olarak verir. Tavşanlı kayıtlarındaki ölüm yılı 1432'dir ve iki tarih birbirinden iki üç yıl ayrılır. Tavşanlı kayıtlarında Bîçâr adı geçmediğinden bunun aynı Arslan Bey olduğu büyük olasılıktır, ancak kesin değildir.

Tarihlerdeki Tutarsızlık

Metinde Bîçâr Bey'in babasının 788'de [1386-87] Sultan Murad'a bey'at ettiği, Arslan Bey'in ise İkinci Sultan Murad'a hizmet ettiği ve "729" yılındaki Rumeli olayında ceza gördüğü yazılıdır. İkinci Murad 15. yüzyılın ilk yarısında hüküm sürmüştür; bu sebeple 729 [1328-29] tarihi bu padişahın dönemiyle uyuşmaz ve büyük olasılıkla "829" [1425-26] olması gereken bir yanlışlıktır. Bu bir çıkarımdır; yazmada ne yazdığını bilmiyoruz.

"Türklük tarafdarı olduğundan" sürgüne gönderilmesine yol açan Rumeli olayı, metinde ayrıntılandırılmamıştır ve başka bir kaynakla belirlenemedi. Kardeşleri Hamza ve İsmâil Beyler için de ayrı bir kayda rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 15–15. amasya.bel.tr

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler