AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Üveys Dede-Veysî Dede

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 376 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Taşcızâde Mahmûd Çelebi mahdûmudur. Amasya Mevlevîhânesi Şeyhi Mehmed Ârif Dede hizmetinde tahsîl-i irfân edib aşçıbaşılıktan meydancı ve mesnevîhân olup 1067’de mevlevîhâne şeyhi oldu. Ba’dehû Abdülkâdir Dede ile münâvebe üzere azl ve nasbedilerek 1075 hudûdunda vefât etdi. Urefâ-yı Mevleviyye’den, şâir, ârif-i tarîkat bir zât idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Taşcızade Mahmud Çelebi'nin oğludur. Amasya Mevlevihanesi Şeyhi Mehmed Ârif Dede'nin hizmetinde irfan tahsil edip aşçıbaşılıktan meydancılığa ve mesnevihanlığa yükselerek 1067'de [1656-57] mevlevihane şeyhi oldu. Sonra Abdülkadir Dede ile sırayla görevden alınıp atanarak 1075 [1664-65] sıralarında öldü. Mevlevî ariflerinden, şair, tarikat yolunu bilen bir zattı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • mevlevîhâne: Mevlevî tekkesi
  • tahsîl-i irfân: bilgi ve görgü edinme
  • aşçıbaşı: tekke mutfağının başındaki derviş
  • meydancı: semahane (meydan) hizmetlerine bakan derviş
  • mesnevîhân: Mesnevi okuyan görevli
  • münâvebe üzere: sırayla, nöbetleşe
  • azl ve nasb: görevden alma ve atama
  • urefâ-yı Mevleviyye: Mevlevî ariflerinin seçkinleri
  • ârif-i tarîkat: tarikat yolunu bilen, manevî bilgisi olan kişi

Amasya'da Mevlevilik

Mevlevîliğin Amasya'daki geçmişi Sultan Veled dönemine uzanır: Sultan Veled, halifelerini Amasya'ya, Kırşehir'e ve Erzincan'a göndermiş, buralarda zaviyeler kurdurmuştur. Amasya'da iki mevlevîhâne bulunduğu anlaşılır: Mevlevîliğin tarihini anlatan bir madde, XVII. yüzyılda Sadrazam Bayram Paşa'nın "ikinci" Kayseri ve Amasya mevlevîhânelerini kurduğunu yazar. Hüsameddin'in sözünü ettiği Veysî Dede'nin 1067'de [1656-57] şeyh olduğu mevlevîhânenin bunlardan hangisi olduğu metinden anlaşılmaz; bu yüzden hangisini yönettiği doğrulanamadı. Ayrıca Amasya'nın Şeyh Cuî köyü çevresinde 817'de [1414-15] Şeyh Cemaleddin bin Şeyh Osman tarafından bir mevlevîhâne yapıldığı, şeyhinin Mehmed Cuî Dede olduğu da vakıf kayıtlarından ve Hüsameddin'den bilinir; Veysî Dede'nin bununla bir ilgisi görünmez.

Şeyhler ve Kaynaklar

Amasya Mevlevîhânesi ve vakıfları üzerine Adnan Gürbüz'ün 1996 tarihli bir makalesi vardır (Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, II, s. 287-295); metnine ulaşılamadığı için Hüsameddin'in verdiği Mehmed Ârif Dede, Abdülkadir Dede ve Veysî Dede adları o çalışmayla karşılaştırılamadı. Başka kaynaklarda Taşcızade Mahmud Çelebi'ye, Mehmed Ârif Dede'ye, Abdülkadir Dede'ye ve Veysî Dede'ye dair bilgiye rastlanmadı. Görevden alma ve atamaların nedenleri metinde belirtilmez.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 376–376. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler