AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · İKİNCİ FASIL

Batuk Bey-Bayundurlu

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 391 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Mecitözü Emîri Alâeddîn Satuk Bey bin Bayundur Bey’in birâderi Çağan Bey’in oğludur. Babasının vefâtında yerini tutup Mecitözü kazâsına hâkim oldu. Hacı Kutlu Şâh devrinde iştihâr edib Hacı Şâdgeldi Pâdişâh devrinde vefât etdi. Meşâhîr-i ümerâdan idi. Mahdûmu Cibril Bey’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Mecitözü Emîri Alâeddîn Satuk Bey'in, yani Bayundur Bey oğlu Satuk Bey'in kardeşi Çağan Bey'in oğludur. Babasının ölümünde yerine geçip Mecitözü kazasına hâkim oldu. Hacı Kutlu Şâh devrinde ün yaptı, Hacı Şâdgeldi Pâdişâh devrinde öldü. Ünlü emirlerdendi. Oğlu Cibril Bey'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • emîr: bir bölgenin yöneticisi, bey
  • birâder: kardeş
  • mahdûm: oğul
  • hâkim olmak: bir yere egemen olmak, yönetimi eline almak
  • iştihâr etmek: ün kazanmak
  • meşâhîr-i ümerâ: ünlü emirler

Mecitözü ve Amasya Emirleri

Mecitözü bugün Çorum'un bir ilçesidir; 1916'da Çorum'a bağlanmadan önce uzun süre Sivas'a bağlı Amasya'nın yönetiminde kalmıştır. Yöre 1243'teki Moğol istilâsından sonra Moğol nüfuzu altına girmiş, bu nüfuz zayıflayınca önce Sivas ve Kayseri'deki Eretnaoğulları'nın, ardından 1360'larda Amasya'daki Emîr Hacı Şadgeldi'nin yönetimine geçmiştir (İlhan Şahin). Hüsameddin'in Batuk Bey'in "Hacı Şâdgeldi Pâdişâh devrinde" öldüğünü yazması bu çerçeveye uyar. Hacı Şadgeldi'nin 1381 dolaylarında Kadı Burhâneddin tarafından ortadan kaldırıldığı bilindiğine göre (Kemal Göde), Batuk Bey'in ölümünün bu tarihten önce olduğu sonucuna varılabilir; bu bir çıkarımdır.

Hacı Kutlu Şâh, Amasya'da 1340'ta kurulan ve kurucusunun adıyla Kutluşahlar ya da Şadgeldiler diye anılan beyliğin ilk beyidir. Hüsameddin'in Batuk Bey'i "Hacı Kutlu Şâh devrinde" ün yapmış göstermesi, bu beylik çerçevesinde değerlendirilebilir. Mecitözü'nde XIV. yüzyıldan kalan yapılar arasında 753 (1352) tarihli Elvan Çelebi Zâviyesi sayılır.

Alâeddîn Satuk Bey'e, Bayundur Bey'e, Çağan Bey'e, Batuk Bey'e ve oğlu Cibril Bey'e dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Batuk Bey'in Bayundur (Bayındır) boyundan olup olmadığı da okuduğumuz kaynaklardan anlaşılamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 391. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Kitaplar

  • Kemal Göde, "Eretnaoğulları", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 11, İstanbul 1995, s. 295-296.

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler