AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · İKİNCİ FASIL

Bâkî Ahmed Çelebi-Cizyedâr

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 391–392 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Sipâhî Kâsım Ağa’nın mahdûmudur. Tahsîl-i kitâbet ve inşâ ederek Şehir kethüdâlığı kâtibi oldu. Ba’dehû Cizye tahsîl me’mûru olup yıllarca bu hizmetinde kaldı. [426] Bunun için Cizyedâr, Cizyeci dendi. 1058 senesinde vefât etdi. Şâ’ir, kâtib, me’ârif-âşinâ idi. Abdî Efendi’nin tezkiresinde bu tercemesi zeylinde bir gazeli var idi. Hayfâ ki yandı.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Sipahi Kâsım Ağa'nın oğludur. Yazı ve resmî yazışma sanatını öğrenip kâtiplik ederek Şehir kethüdâlığı kâtibi oldu. Sonra cizye tahsil memuru olup yıllarca bu görevde kaldı. Bu yüzden ona Cizyedâr, Cizyeci denildi. 1058'de [1648-49] öldü. Şair, kâtip ve bilgiye, kültüre yakın biriydi. Abdî Efendi'nin tezkiresinde, bu biyografinin ardından eklenen kısımda bir gazeli vardı. Yazık ki yandı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • tahsîl-i kitâbet ve inşâ: yazı yazmayı ve resmî yazışma düzenini öğrenme
  • kethüdâ: bir yöneticinin işlerini yürüten kâhya, vekil
  • cizye: gayrimüslim tebaadan alınan vergi
  • tahsîl me'mûru: vergi toplamakla görevli memur
  • me'ârif-âşinâ: bilgiye, kültüre aşina
  • tercüme, zeyl: biyografi; bir yazının sonuna eklenen kısım
  • gazel: Divan şiirinde belli bir nazım biçimi
  • hayfâ ki: yazık ki

Yanan Tezkire

Metindeki "Abdî Efendi'nin tezkiresi", Müderris Abdî Efendi'nin Amasyalı şairleri topladığı Tezkiretü'ş-Şuarâ adlı eseridir. Metin Hakverdioğlu'nun incelemesine göre Hüsameddin, Amasya şairleri için bu eserden ve Şeyh Alizâde Hâfız Ahmed Rüştü Efendi'nin zeyl tezkiresinden geniş ölçüde yararlandığını söyler; ikisini de "yazık ki yandı" diye anar. Hüsameddin, Abdî Efendi'yi 12. ciltte şöyle tanıtır: âlim, fâzıl, şair, talik hattı güzel bir hattat, tarihe ve derin konulara aşina bir Amasya tarihçisi. Amasya şairlerini ve şiirlerini bazı olaylarla birlikte toplayarak yazdığı tezkirenin bir nüshasını elde etmiş, ancak o nüsha da yanmıştır. Bâkî Ahmed Çelebi'nin gazelinin bugün bilinmemesi büyük olasılıkla bu kayıpla ilgilidir; bu bir çıkarımdır.

Aynı inceleme, Amasya Tarihi'nde beş yüze yakın şair adının geçtiğini, bunlardan yaklaşık üç yüzü hakkında ayrıntılı bilgi verildiğini belirtir. Bâkî Ahmed Çelebi, 7. ciltte adı sayılan şairler arasındadır. Bâkî Ahmed Çelebi'nin biyografisi bu çalışmada ayrıca ele alınmaz.

Kaynaklarda Bulunamayanlar

Bâkî Ahmed Çelebi'nin Şehir kethüdâlığındaki kâtipliği, cizye tahsildarlığı ve ölüm tarihi hakkında Hüsameddin dışında bir kaynakta bilgiye rastlanmadı. "Cizyedâr" lakabının bu görevden geldiği bilgisi yalnız metne dayanır.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler