Amasyalıdır. Esbak Amasya müftüsü Çorumlu es-Seyyid el-Hâc Hâfız Mehmed Efendi’nin dâmâdı Saçlı el-Hâc Osmân Efendi’nin mahdûmudur. Amasya’nın allâme-i yegânesi olan Iydîzâde el-Hâc Mustafa Âkif Efendi’nin halka-i tedrîsinde ikmâl-i tahsîl ederek ders-i âm oldu. [424]
Yıllarca tedrîs-i ulûm ederek fezâ’il-i ilmiyyesi zâhir olduğunda baş-a’yân Türedizâde el-Hâc Süleyman Ağa’nın Narlıbahçe civârında yaptırdığı Süleymaniye Medresesi 1171’de hitâm bulduğu zaman mutantân-ı resm-i küşâdı bi’l-icrâ üstâdının tavsiyesiyle buraya ilk müderris oldu.
Bu medrese civârında Receb Câmii şerîfinde tedrîs-i ulûma mülâzemet ederek Câmii mezkûru fevkalâde şenlendirdi. Bu Câmiin imâmı Saatçızâde es-Seyyid el-Hâc Mehmed Efendi de a’yân-ı memleketten ve erbâb-ı me’ârifden olduğu münâsebetle şerefi artmışdı.
Mû’mâ-ileyh va’z u tedrîs ile iştigâl üzere iken 1187’de vefât etdi. Halfet Mezarlığı’nda pederinin yanında medfûndur âlim, şâir, edîb kâmil bir zât idi. Mahdûmu es-Seyyid Abdülkerîm Efendi’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Eski Amasya müftüsü Çorumlu es-Seyyid el-Hâc Hâfız Mehmed Efendi'nin damadı Saçlı el-Hâc Osmân Efendi'nin oğludur. Amasya'nın eşsiz âlimi olan Iydîzâde el-Hâc Mustafa Âkif Efendi'nin ders halkasında öğrenimini tamamlayıp herkese açık ders verme yetkisini aldı.
Yıllarca ilim öğretti ve ilmî üstünlükleri ortaya çıkınca, şehrin ileri gelenlerinden Türedizâde el-Hâc Süleyman Ağa'nın Narlıbahçe yakınında yaptırdığı Süleymaniye Medresesi 1171'de [1757-58] tamamlandığında, açılış töreni yapılarak üstadının tavsiyesiyle buraya ilk müderris oldu.
Bu medrese yakınındaki Receb Camii'nde de ders vermeyi sürdürüp camiyi çok canlandırdı. Bu caminin imamı Saatçizâde es-Seyyid el-Hâc Mehmed Efendi de memleketin ileri gelenlerinden ve ilim sahiplerinden olduğu için caminin değeri artmıştı.
Adı geçen zat vaaz ve ders işiyle uğraşırken 1187'de [1773-74] öldü. Halfet Mezarlığı'nda babasının yanında gömülüdür. Âlim, şair, olgun bir edip idi. Oğlu es-Seyyid Abdülkerîm Efendi'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- allâme-i yegâne: eşsiz büyük âlim
- halka-i tedrîs: hocanın çevresinde öğrencilerle kurulan ders halkası
- ders-i âm: herkese açık ders verme yetkisi alan kimse için kullanılan unvan
- fezâ'il-i ilmiyye: ilmî üstünlükler
- baş-a'yân: şehrin ileri gelenlerinin başı
- mutantân-ı resm-i küşâd: gösterişli açılış töreni
- müderris: medresede ders veren öğretim üyesi
- mülâzemet: bir göreve ya da hocaya düzenli devam etme
- va'z u tedrîs: vaaz verme ve ders okutma
- edîb: edebiyatçı, yazar
- kâmil: olgun, eksiksiz
- mahdûm: oğul
Narlıbahçe (Süleymaniye) Medresesi
Amasya medreselerini ele alan bir çalışmada Narlı Bahçe Medresesi, Şahzadeler Türbesi önündeki mezarlığın batısında, yol üzerinde yer alan bir yapı olarak tanıtılır. Çalışmaya göre medrese 1753'te, Amasya ayanından şehir kethüdası Türedizâde el-Hâc Hâfız Süleyman Ağa tarafından yaptırılmıştır; ahşap olup on bir odası, bir dershanesi ve büyük bir bahçesi vardı. Bahçenin "Narlı Bahçe" diye anılması yüzünden medrese ve çevresindeki mezarlık bu adı almış, medreseye ayrıca Süleymaniye Medresesi de denmiştir. Hüsameddin'in Süleymaniye Medresesi ve Türedizâde Süleyman Ağa için verdiği bilgiler bu tanımla örtüşür.
Fark tarihtedir. Çalışma 1753 yazarken Hüsameddin medresenin 1171'de [1757-58] tamamlandığını söyler. Aradaki dört beş yıl, yapımın başlangıcı ile bitişi arasındaki süreden kaynaklanıyor olabilir; bu bir çıkarımdır. Ayrıca çalışmada Narlı Bahçe Medresesi'nde görev yapan müderrisler sıralanırken Bakır Mehmed Efendi'nin adı geçmez: listede Hâfız Abdullah Efendi, Elbistanlı İbrahim Efendi, Hâfız Mehmed Efendi, Erzincanlı Evliyâ İbrahim Efendi, es-Seyyid Hasan Efendi, Mecitözülü bir es-Seyyid, İskilipli Hüseyin Efendi ve yine bir Hâfız Mehmed Efendi sayılır. Hüsameddin'in "ilk müderris" dediği kişinin bu listeyle nasıl bağdaştığı okuduğumuz kaynaklardan anlaşılamadı.
Süreler
Hüsameddin'e göre Bakır Mehmed Efendi medresenin açıldığı 1171'den [1757-58] ölüm yılı 1187'ye [1773-74] kadar, yani on altı yıl bu çevrede ders vermiştir. Metindeki hocaları Iydîzâde el-Hâc Mustafa Âkif Efendi, Receb Camii imamı Saatçizâde es-Seyyid el-Hâc Mehmed Efendi, babası Saçlı el-Hâc Osmân Efendi, dedesi Çorumlu müftü Hâfız Mehmed Efendi ve oğlu es-Seyyid Abdülkerîm Efendi ile Receb Camii ve Halfet Mezarlığı'na dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 391. amasya.bel.tr
- Aysun Kanbur - Engin Kanbur, "Medreselerde Eğitim, Yönetim ve Organizasyon Faaliyetleri: Amasya Medreseleri Açısından Bir Değerlendirme", I. Amasya Araştırmaları (13-15 Haziran 2007), 2. Kitap, ed. Yavuz Bayram, Amasya Valiliği Yayın No: 23.