Havzalıdır. Oranın hânedânından ve kendisinin rivâyeti üzere evlâd-ı Selçûkiyye’den es-Seyyid el-Hâc Mahmûd Ağa bin es-Seyyid Selîm Ağa bin es-Seyyid el-Hâc Mehmed Ağa bin es-Seyyid el-Hâc Osmân Ağa bin es-Seyyid Mehmed Ağa bin el-Hâc Osmân Ağa bin İsmâîl Ağa bin Halîl Ağa bin Bayrâm Bey’in mahdûmudur.
Havza’nın Aşağı Mahallesi’nde 1291’de doğdu. Nâz ü ni’met içinde büyüdü. Pederinin vefâtında biraderleriyle beraber evkâf-ı Selçûkiyye mütevellîsi, Havza meclisi idâre a’zâsı [463] bir kaç defa belediye reîsi oldu.
Harb-i umûmîde servet ü sâmânını iz’âfiyle artırıp Amasya-Samsun şimendifer yolunun te’ahhüd eylediği kısmında müthiş ziyânlara uğradığından müteessiren 1347’de vefât eyledi. Pederi gibi sofrası küşâde, hânedân, fukarâya müşfîk olmakla beraber etvâr ü mişvârı muhannesâne idi. Kibâr illetiyle ma’lûl idi derler.
Günümüz Türkçesiyle
Havzalıdır. Oranın hanedanından ve kendi anlatışına göre Selçuklu soyundan, Seyyid Hacı Mahmûd Ağa'nın oğludur. Mahmûd Ağa'nın soyu şöyledir: Seyyid Selîm Ağa oğlu, Seyyid Hacı Mehmed Ağa oğlu, Seyyid Hacı Osmân Ağa oğlu, Seyyid Mehmed Ağa oğlu, Hacı Osmân Ağa oğlu, İsmâîl Ağa oğlu, Halîl Ağa oğlu Bayrâm Bey.
Havza'nın Aşağı Mahallesi'nde 1291'de [1874-75] doğdu. Bolluk ve refah içinde büyüdü. Babasının ölümünde kardeşleriyle birlikte Selçuklu vakıflarının mütevellisi, Havza idare meclisi üyesi, birkaç defa belediye başkanı oldu.
Birinci Dünya Savaşı'nda mal mülkünü kat kat artırdı; Amasya-Samsun demiryolunun üstlendiği kesiminde büyük zarara uğradığı için üzüntüyle 1347'de [1928-29] öldü. Babası gibi sofrası açık, hanedan sahibi, yoksullara şefkatli idi; bununla birlikte tavır ve yürüyüşü kadınsı idi. "Kibâr illeti" denen bir hastalığa tutulmuştu, derler.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- hânedân: köklü, ileri gelen aile
- evlâd-ı Selçûkiyye: Selçuklu soyundan gelenler
- rivâyet: anlatış, aktarılan bilgi (burada ailenin kendi anlatışı)
- nâz ü ni'met: bolluk ve refah
- evkâf-ı Selçûkiyye: Selçuklu dönemine ait vakıflar
- mütevellî: vakfın işlerini yürüten kişi
- harb-i umûmî: Birinci Dünya Savaşı
- iz'âf: kat kat artırma
- şimendifer: demiryolu
- te'ahhüd: üstlenme, müteahhitlik
- sofrası küşâde: sofrası herkese açık
- etvâr ü mişvâr: tavır ve yürüyüş
- muhannesâne: kadınsı
- ma'lûl: hasta, bir illete tutulmuş
Selçuklu Soyu ve Vakıflar
Hüsameddin ailenin Selçuklu soyundan geldiğini "kendisinin rivâyeti üzere" diye ekler; yani bu, bir tarihî belgeye değil ailenin kendi anlatısına dayanır ve başka bir kaynakla doğrulanamadı. Metindeki "evkâf-ı Selçûkiyye" ile hangi vakıfların kastedildiği açık değildir. Havza'da XV. yüzyıldan kalma Mustafa Bey Külliyesi'ne bitişik hamam, Anadolu Selçuklu hükümdarı II. Mesud'un yaptırdığı bir kaplıcaya bitişiktir; külliye ise Yörgüç Paşa'nın oğlu Mustafa Bey tarafından yaptırılmış, imaret-zâviyesinin 833'te [1430] tamamlandığı kitabesinden, vakfiyesinin ise 840 [1436-37] tarihli olduğu anlaşılmaktadır. Bayrâm Efendi'nin kardeşleriyle birlikte mütevellîliğini yaptığı vakıfların bunlar olup olmadığı belli değildir; bu bağlantı bir çıkarımdır ve kaynaklarla doğrulanamadı.
Demiryolu Müteahhitliği
Samsun-Kalın hattı üzerindeki Amasya istasyonu 1927'de yapıldı. Hüsameddin, Bayrâm Efendi'nin Birinci Dünya Savaşı'nda servetini artırdığını, sonra Amasya-Samsun hattının üstlendiği kesiminde ağır zarara uğradığını yazar; ölüm yılı olarak 1347'yi [1928-29] verir. İstasyonun yapım yılı, bu ölüm tarihiyle çelişmez. Hangi kesimi, hangi şirket ya da kişi adına üstlendiğine dair kayıt bulunamadı.
Metindeki Son Cümle
Metin Bayrâm Efendi'nin tavır ve yürüyüşünü kadınsı diye niteler ve "kibâr illeti" adı verilen bir hastalıktan söz eder; "derler" kaydı, bunun yaygın bir söylenti olarak aktarıldığını gösterir. "Kibâr illeti"nin hangi hastalığı anlattığı, incelenen kaynaklarda açıklanmadı ve doğrulanamadı. Başka kaynaklarda Bayrâm Efendi'ye dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 402–402. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar