[461] Pervâne Bey Mahallesi eşrâfından Osmân Paşa’nın kethüdâsı el-Hâc Mehmed Ağa bin el-Hâc Bayrâm Alî Ağa’nın oğludur. Peder ve amcasının servet ü sâmânına vâris olup Meclis-i a’yân a’zâsından olduğu hâlde 1138 sâlinden sonra vefât etdi. Mahdûmu el-Hâc İsmâîl Efendi’dir.
Amasya ricâlinden ve Dîvân-ı Hümâyûn kâtiplerinden Bayrâm Vahdetî Efendi bin İbrâhim Ağa’nın tercemesi aşağıda Vahdetî Bayrâm Efendi diye ve Amasya müftülüğünden molla olan Merzifûnî Bayrâm Iydî Efendi bin Mustafa Efendi bin Şâ’ir Abdî Efendi Iydî Bayrâm Efendi diye gelir.
Günümüz Türkçesiyle
Pervâne Bey Mahallesi eşrafından, Osmân Paşa'nın kethüdâsı Hacı Mehmed Ağa'nın oğludur; Mehmed Ağa da Hacı Bayrâm Alî Ağa'nın oğludur. Babasının ve amcasının mal mülküne mirasçı olup Meclis-i a'yân üyesi iken 1138'den [1725-26] sonra öldü. Oğlu Hacı İsmâîl Efendi'dir.
Amasya ileri gelenlerinden ve Dîvân-ı Hümâyûn kâtiplerinden İbrâhim Ağa oğlu Bayrâm Vahdetî Efendi'nin hal tercümesi aşağıda "Vahdetî Bayrâm Efendi" adıyla, Amasya müftülüğünden molla olan, Şair Abdî Efendi oğlu Mustafa Efendi'nin oğlu Merzifonlu Bayrâm Iydî Efendi'nin hal tercümesi ise "Iydî Bayrâm Efendi" adıyla gelir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- eşrâf: ileri gelenler, soylular
- kethüdâ: kâhya, bir ileri gelenin işlerini yürüten vekil
- servet ü sâmân: mal mülk, varlık
- vâris: mirasçı
- Meclis-i a'yân: ayan meclisi, bir yerin ileri gelenlerinin kurulu
- a'zâ: üye
- ricâl: ileri gelen kişiler
- Dîvân-ı Hümâyûn kâtibi: padişah divanında yazı işlerini yürüten görevli
- terceme: hal tercümesi, hayat hikâyesi
- molla: yüksek rütbeli kadı, üst derecedeki ilmiye mensubu
Ailedeki Yeri
Bu madde, Bayrâm Alî Ağa'dan başlayan ailenin üçüncü kuşağını anlatır. Hüsameddin'in birinci maddedeki kaydına göre Bayrâm Alî Ağa'nın oğulları Osmân Paşa ile Mehmed Ağa'dır. Burada adı geçen Bayrâm Ağa, Osmân Paşa'nın kethüdâsı olan Mehmed Ağa'nın oğludur; yani Osmân Paşa onun amcası olur. Metindeki "babasının ve amcasının servetine mirasçı oldu" ifadesi bu akrabalıkla uyuşur. Oğlu İsmâîl Efendi, onun oğlu Bayrâm Efendi ise sonraki maddelerde ele alınır.
Meclis-i A'yân Ne Demek
Osmanlı taşra yönetiminde âyan, bir şehrin ya da kasabanın halk nezdinde itibar sahibi kişilerine verilen addır; molla, kadı, müftü ve müderris gibi ilmiye mensupları, esnafın ve tüccarın önde gelenleri de âyandan sayılırdı. Her şehir ve kasabada bu ileri gelenler arasından seçilen, halkla yönetim arasındaki işleri yürüten bir âyan bulunurdu; vakıfların işlerine nezaret etmek ve fiyatları belirlemek gibi görevleri de vardı. Bayrâm Ağa'nın üyesi olduğu söylenen "Meclis-i a'yân"ın bu yerel ayan kurulu olması akla yakındır; ancak metin kurulun adını ve görev alanını açıklamaz. Bu bir çıkarımdır ve kayıtlarla doğrulanamadı.
Metnin Sonundaki Göndermeler
İkinci paragraf, kitapta ayrı maddeler olarak yer alan iki Bayrâm Efendi'ye gönderme yapar: Dîvân-ı Hümâyûn kâtibi Vahdetî Bayrâm Efendi ile Amasya müftülüğünden mollalığa yükselen Merzifonlu Iydî Bayrâm Efendi. Metin bunları Bayrâm Alîzâde ailesinden saymaz; aynı adı taşıdıkları için okuru ilgili maddelere yönlendirir. Başka kaynaklarda Bayrâm Ağa'ya dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça