AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · İKİNCİ FASIL

Bayrâm Alî Ağa-el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 401 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya’nın Pervâne Bey Mahallesi ahâlîsinden Osmân bin Alî mahdûmudur. Sipâhî meşâhîrinden olup Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa’nın Ağalarından iken sadâret kapıcılar kethüdâsı ve 1087’de sürre emîni olup Hicâz’a gitdi. Avdetinde Amasya’ya gelip 1094’de vefât etdi. Mahdûmları Osmân Paşa ile Mehmed Ağa’dır. Bunlara ve evlâdına Bayrâm Alîzâdeler dendi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'nın Pervâne Bey Mahallesi halkından, Ali oğlu Osmân'ın oğludur. Tanınmış sipahilerden olup Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa'nın ağalarından biri iken sadaret kapıcılar kethüdâsı oldu; 1087'de [1676-77] sürre emîni olarak Hicaz'a gitti. Dönüşünde Amasya'ya gelip 1094'te [1683] öldü. Oğulları Osmân Paşa ile Mehmed Ağa'dır. Bunlara ve çocuklarına Bayrâm Alîzâdeler denildi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • meşâhîr: tanınmışlar, ünlüler
  • sipâhî: atlı askerî sınıfın mensubu
  • kapıcılar kethüdâsı: saray ve sadaret kapıcılarının âmiri, onların işlerini yürüten kâhya
  • sürre emîni: Mekke ve Medine'ye gönderilen sürreyi (para ve hediye kesesini) götürmek ve dağıtmakla görevli kişi
  • avdet: dönüş
  • evlâd: çocuklar, soy
  • -zâde: oğlu, soyundan gelen (Bayrâm Alîzâde: Bayrâm Alî'nin soyundan)

Sürre Emîni Ne İş Yapardı

Sürre, her yıl hac mevsiminden önce Mekke ve Medine halkına dağıtılmak üzere gönderilen para, altın ve öteki eşyadır. Osmanlı döneminde İstanbul'daki sürre töreninin hazırlıklarını Darüssaade ağası yürütür, yol boyunca güvenliği sağlamak ve sürreyi Haremeyn'e ulaştıktan sonra dağıtmakla ise sürre emîni görevlendirilirdi. Kara yoluyla gönderildiği 1864 öncesinde sürre alayı recebin on ikisinde ya da izleyen günlerde düzenlenirdi. Bayrâm Alî Ağa'nın bu göreve getirildiği yıl olarak Hüsameddin 1087'yi [1676-77] verir; başka kaynaklarda onun adına rastlanmadığı için tarih yalnız bu kayda dayanır.

Fâzıl Ahmed Paşa ve Ağalık

Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa 1661'den 1676'ya kadar sadrazamlık yaptı ve 3 Kasım 1676'da hastalıktan öldü. Hüsameddin'e göre Bayrâm Alî Ağa onun ağaları arasındaydı; bu durumda hizmetinin sadrazamın görev yılları içinde, yani 1661-1676 arasında başladığı düşünülebilir (çıkarım). Sürre emînliği için verilen 1087 yılı, sadrazamın öldüğü yıla rastlar. İkisi arasında bağ kuran bir kaynağa rastlanmadı.

Pervâne Bey Mahallesi

Amasya'da Pervâne Bey adıyla anılan kişilerden biri, Burmalı Minare Camii'nin vakfiyesini 1299-1300'de düzenleyen İzzeddin Mehmed Pervâne'dir; cami 1242'de Ferruh Bey ve kardeşi Hazinedar Yusuf Bey tarafından yaptırılmıştır. Mahalle adının bu Pervâne Bey'le ilgisi olduğu kuvvetle akla gelir, ancak bunu doğrudan söyleyen bir kayda rastlanmadı; bu bir çıkarımdır. Mahallenin bugünkü adı da doğrulanamadı.

Aile Hakkında

Hüsameddin bu maddeyi izleyen üç maddede aynı ailenin sonraki kuşaklarını anlatır: oğul Mehmed Ağa'nın oğlu Bayrâm Ağa (öl. 1138'den sonra [1725-26]), onun oğlu İsmâîl Efendi ve torunu Bayrâm Efendi (öl. yaklaşık 1220 [1805-06]). Böylece Bayrâm Alî Ağa'dan başlayan soy, kitapta beş kuşak boyunca izlenebilir. Başka kaynaklarda Bayrâm Alî Ağa'ya ve ailesine dair bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 401–401. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler