Köprülüdür. Devşirmelerden olup Yeniçeri defterinde Bayram Köprü diye mukayyed ve künyesi bâlâsında terakkiyâtı ve şöhreti [451] meşrûhtur. Acemiyân kışlasında terbiye-i dîniyye ve askeriyye görüp 988’de Dergâh-ı âlî yeniçerileri zümresine iltihâk etdi. Ba’dehû Sokulluzâde Hasan Paşa’nın ma’iyyetinde bölükbaşı olarak iştihâr etdi.
1013’de Karayazıcı eşkıyâsıyla harbe girip büyük yararlıklar ve şecâ’atler gösterdi. Paşasının şehâdetinde Hicâz’a gidip avdetde bir müddet Köprü’de oturdu. Ba’dehû Sadr-ı a’zam Kuyucu Murâd Paşa’nın ma’iyyetinde erbâb-ı şekâvetle çarpışdı.
Sadr-ı müşârün-ileyhin teveccühâtını celbedecek yararlıklarda bulunduğundan 1017’de Kars Beylerbeyi olup Beylerbeyiler zümresine iltihâk etdi. Ba’dehû Ankara, Kefe, Batum gibi eyâlâta beylerbeyi olup 1036’da Irâk Harbi’nde vefât etdi. Gâyet şecî’, muhârib, sabûr ve Hacı Paşa demekle meşhûr bir zât idi. Mahdûmu Hasan Bey’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüdür. Devşirmelerdendir; yeniçeri defterinde Bayram Köprü diye kayıtlıdır ve kaydının yukarısında yükselmeleri ve şöhreti açıklanmıştır. Acemi kışlasında dinî ve askerî terbiye görüp 988'de [1580-81] Yüce Kapı'ya (padişah kapısına) bağlı yeniçeri zümresine katıldı. Sonra Sokulluzade Hasan Paşa'nın maiyetinde bölükbaşı olarak ün yaptı.
1013'te [1604-05] Karayazıcı eşkıyasıyla savaşa girip büyük yararlıklar ve yiğitlikler gösterdi. Paşasının şehit edilmesi üzerine Hicaz'a gitti, dönüşte bir süre Köprü'de oturdu. Sonra Sadrazam Kuyucu Murad Paşa'nın maiyetinde eşkıya ile çarpıştı.
Adı geçen sadrazamın ilgisini çekecek yararlıklar gösterdiği için 1017'de [1608-09] Kars beylerbeyi olup beylerbeyiler zümresine katıldı. Sonra Ankara, Kefe, Batum gibi eyaletlere beylerbeyi olup 1036'da [1626-27] Irak Savaşı'nda öldü. Çok yiğit, savaşçı, sabırlı ve Hacı Paşa diye ünlü bir zat idi. Oğlu Hasan Bey'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- devşirme: Hristiyan ailelerden toplanıp Osmanlı hizmetinde yetiştirilen çocuklar
- künye: kayıt, defterdeki tanıtım satırı
- terakkiyât: yükselmeler, terfiler
- meşrûh: açıklanmış
- acemiyân kışlası: acemi oğlanların yetiştirildiği kışla
- Dergâh-ı âlî yeniçerileri: padişah kapısına bağlı yeniçeriler
- iltihâk: katılma
- bölükbaşı: bir askerî bölüğün başı
- şecâ'at: yiğitlik, cesaret
- erbâb-ı şekâvet: eşkıya, ayaklananlar
- beylerbeyi: bir eyaletin en büyük yöneticisi
- muhârib: savaşçı
- sabûr: sabırlı
Karayazıcı ve Sokulluzade Hasan Paşa
Karayazıcı, Anadolu'da Celâlî isyanlarının ilk büyük önderidir. Osmanlı-Avusturya savaşlarının Anadolu'da düzeni bozduğu yıllarda ayaklandı, Kasım 1599'da Urfa Kalesi'ni ele geçirdi ve kendi adına ferman çıkaracak kadar ileri gitti. Bağdat beylerbeyi olan Sokulluzade Hasan Paşa onu 12 Ağustos 1601'de Elbistan yakınında Sepetli denen yerde yendi; Karayazıcı yaralı olarak Canik dağlarına çekildi ve ölüm haberi 1602 başında İstanbul'a ulaştı. Yerine kardeşi Deli Hasan geçti. Sokulluzade Hasan Paşa'nın kendisi Celâlîler tarafından Tokat'ta kuşatılıp öldürülmüştür; ölüm yılı kimi kaynaklarda 1602, kimilerinde 1604 verilir.
Hüsameddin'in "paşasının şehâdeti" dediği olay budur. Hüsameddin'in "1013'te Karayazıcı eşkıyasıyla savaş" kaydı, Karayazıcı'nın kendisi 1602'de öldüğüne göre, onun artıklarına, yani Deli Hasan ve adamlarına karşı yapılan bir çatışmaya işaret ediyor olabilir. Bu bir çıkarımdır ve belgeyle doğrulanamadı. Hasan Paşa'nın ölümüyle 1013 [1604-05] tarihi arasındaki ilişki de bu yüzden kesin değildir.
Kuyucu Murad Paşa ve Köprü
Kuyucu Murad Paşa, 11 Aralık 1606'da sadrazamlığa getirildi ve Anadolu'da alevlenen Celâlî isyanlarını bastırmakla görevlendirildi. Hüsameddin'in verdiği 1017 [1608-09] tarihi bu sadrazamlık dönemine denk düşer. Bayram Paşa'nın memleketi diye anılan Köprü, Amasya'ya bağlı bir kasabaydı ve bugün Vezirköprü adını taşır. Hacı Bayram Paşa'nın ailesi, oğlu Hasan Bey ve görevleri hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Hüsameddin'in "Irak Savaşı" dediği seferin hangi sefer olduğu da metinde belirtilmez.
Ayrı Bayram Paşalar
Hüsameddin bir sonraki maddede (509) Sadrazam Bayram Paşa'nın çağdaşı iki Bayram Paşa daha olduğunu yazar. Bunlardan Bostancıbaşılıktan gelen Bayram Paşa da 1036'da ölmüştür. Bu maddedeki kişinin onunla aynı olup olmadığı, Hüsameddin'in iki kaydı ayrı yazması nedeniyle belirsizdir; doğrulanamadı. Hüsameddin ayrıca Sicill-i Osmânî'de üç Bayram Paşa'nın hal tercümelerinin birbirine karıştırıldığını belirtir.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 399–399. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar