AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · İKİNCİ FASIL

Bayrâm Ağa-Ilısulu el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 401–402 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Merzifon’un Ilısu köyünden Alî Ağa’nın oğludur. Zuğulu Timur Süleyman Paşa’nın, ba’dehû birâderi Cevher Paşa’nın kethüdâsı olarak servet ü sâmân edindi. Ba’dehû Merzifon’da ikâmet edib bir aralık Merzifon voyvadası oldu. 1176 sâlinden sonra vefât etdi. Mahdûmu ulemâdan el-Hâc Alî Efendi’dir. Bunun evlâdına [462] Hacı Bayrâmoğulları dendi. Bunlardan el-Hâc Mehmed Sa’îd Efendi meşâhîr-i ulemâdan idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Merzifon'un Ilısu köyünden Alî Ağa'nın oğludur. Zuğulu Timur Süleyman Paşa'nın, sonra kardeşi Cevher Paşa'nın kethüdâsı olarak mal mülk edindi. Sonra Merzifon'da yerleşip bir ara Merzifon voyvodası oldu. 1176'dan [1762-63] sonra öldü. Oğlu, ulemadan Hacı Alî Efendi'dir. Bunun çocuklarına Hacı Bayrâmoğulları denildi. Bunlardan Hacı Mehmed Sa'îd Efendi ünlü âlimlerdendi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • kethüdâ: kâhya, bir paşanın ya da ileri gelenin işlerini yürüten vekil
  • servet ü sâmân: mal mülk, varlık
  • ikâmet: yerleşme, oturma
  • voyvoda: bir bölgede vergi toplama ve düzeni sağlama işine bakan yönetici
  • mahdûm: oğul
  • ulemâ: âlimler, ilim ehli
  • meşâhîr-i ulemâ: ünlü âlimler

Voyvoda ve Kethüdâ

Osmanlı belgelerinde voyvoda, mütesellim, muhassıl ve mutasarrıf olarak anılan yerli hanedanlar aynı zamanda âyan diye de adlandırılır; paşmaklık ve arpalık olarak verilen yerlerde yerli âyanın voyvoda ya da mütesellim atanması, onların yönetimdeki gücünü artırmıştır. Hüsameddin'in anlattığı yol bu çerçeveye uyar: Bayrâm Ağa önce iki paşanın kethüdâsı olarak servet edinmiş, sonra bulunduğu kasabada voyvodalığa getirilmiştir. Hangi yıllarda ve hangi paşanın adına voyvodalık yaptığı metinde yoktur; ayrıca başka bir kayıtla da doğrulanamadı.

Adı Geçen Paşalar ve Köy

Zuğulu Timur Süleyman Paşa ile kardeşi Cevher Paşa'ya, Ilısu köyündeki yerleşime ve Hacı Bayrâmoğulları ailesine dair incelenen kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Kitabın kendi sıralamasına göre bu Bayrâm Ağa, aynı adı taşıyan Amasya'daki Bayrâm Alîzâde ailesinden ayrı bir ailenin kurucusudur: o ailenin kökü Amasya'nın Pervâne Bey Mahallesi'ndedir, bu ailenin kökü ise Merzifon'un Ilısu köyündedir.

Merzifon ve Çevresi

Merzifon, Tavşan (Taşan) Dağı'nın güney eteğinde, Merzifon ovasının kenarında kurulmuş, Amasya'ya bağlı eski bir yerleşimdir. Hüsameddin'in kaydettiği 1176 [1762-63] sonrası yıllar, şehrin XVIII. yüzyıldaki durumuna rastlar. Bu dönemde Merzifon'da önemli olaylar cereyan etmediği, şehrin bir önceki yüzyıldaki durumunu sürdürdüğü belirtilir. Ailenin üç kuşağı (Bayrâm Ağa, Hacı Alî Efendi, Hacı Mehmed Sa'îd Efendi) kitapta yalnız bu kısa kayıtla tanıtılmıştır. Hacı Mehmed Sa'îd Efendi'nin eserleri ya da görevleri hakkında başka bir kayıt bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 401–402. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler