Ebûbekir Ağa-Taşçızâde

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Eşraftan Taşçı el-Hâc Mehmed Çelebi'nin oğludur. Gençken sipahi oldu ve savaşlarda yararlıklar gösterdi. Birkaç kez Amasya kethüdâyeri, Hacı Beyzâde Mehmed Paşa'nın kethüdası, Sivas ve Amasya mütesellimi oldu. Eşkıya savaşında 1017 [1608] yılında öldü. Sipahilerin ünlülerinden, köklü bir aileye mensup biriydi. Oğulları Mehmed ve Abdullatîf Ağalardan gelen soyu yakın zamanlara kadar sürdü. Emîrtaş oğulları da bu soydandır.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

• eşraf: bir şehrin ileri gelenleri, soylu aileler
• sipâhî: tımar ya da maaşla geçinen atlı asker
• mükerreren: birkaç kez, tekrar tekrar
• kethüdâyeri: bir sancaktaki tımarlı sipahilerin işlerini yürüten ve onları temsil eden görevli
• kethüdâ: bir paşanın işlerini onun adına yürüten yardımcısı, kâhyası
• mütesellim: sancak beyi ya da vali yerinde bulunmadığında sancağı onun adına yöneten vekil
• eşkıyâ harbi: burada Celâlî isyancılarına karşı yapılan savaşlar
• hânedân: köklü, itibarlı aile
• sülâle: soy

1017 Yılında Eşkıya Savaşı

Ebûbekir Ağa'nın öldüğü 1017 [1608] yılı, Anadolu'yu yıllardır sarsan Celâlî isyanlarının en kanlı biçimde bastırıldığı yıldır. Sadrazam Kuyucu Murad Paşa önce Halep'te Canbolatoğlu Ali Paşa'yı dağıtmış, ardından Kalenderoğlu Mehmed'i 26 Rebîülâhir 1017 [9 Ağustos 1608] günü Göksun yöresinde ağır bir yenilgiye uğratmıştır. Savaştan kaçan Celâlîler arasında Amasya çevresinde etkili olan Tavîl Halil ile kardeşi Meymun da vardı; Murad Paşa yeniçerilerle onları altı gün altı gece kovalayıp Karahisar-ı Şarkî sancağındaki Kara Hasan Derbendi'nde büyük kısmını yok etmiştir.

Hüsameddin, aynı yılın Amasya'daki olaylarını kitabının dördüncü cildinde ayrıntılı olarak anlatır. Kuyucu Murad Paşa Amasya'dan geçerken eşkıya savaşında hizmeti görülen Amasya ileri gelenlerini ödüllendirmiş, Çakalzâde Mehmed Paşa da "Eşkıya Harbi"ndeki fedakârlığı yüzünden 20 Receb 1017'de Amasya sancağının muhafızı olmuştur. Mehmed Paşa'nın aynı yılın zilhicce ayında Çorum'un Hüseyinâbâd nahiyesinde türeyen eşkıyayı dağıtırken yanındaki alaybeyi Yâkût Bey de vurularak ölmüştür. Hüsameddin, Ebûbekir Ağa'nın hangi çarpışmada öldüğünü belirtmez; fakat ölümü, Amasya sipahilerinin bu takiplerde canla başla çarpıştığı bir yıla rastlar.

Taşçızâdeler

Hüsameddin'in başka maddeleri, bu ailenin XVII. yüzyıl boyunca Amasya'nın önde gelen sipahi ve eşraf aileleri arasında kaldığını gösterir. Receb Mahallesi eşrafından Taşçızâde el-Hâc İsmâil Ağa, el-Hâc Mehmed Ağa bin Ebûbekir Ağa'nın oğlu olarak tanıtılır; üç kez şehir kethüdası, 1069 [1658-59] yılında Tokat voyvodası olmuştur. Bu kayıt, maddede adı geçen Mehmed Ağa'nın soyunu sürdürdüğüne işaret eder. Ailenin en yüksek mevkiye çıkan üyesi ise Köprülüler devrinde kethüdâ-yı sadr-ı âlî ve vezir olan Taşçızâde Ebûbekir Paşa'dır. Ebûbekir Ağa'nın kethudalığını yaptığı Hacı Beyzâde Mehmed Paşa da Amasya'nın eski bir ailesindendir; Hüsameddin'e göre bu paşanın azatlı kölelerinden biri, ilerde Amasya kethüdası olan Rus Hamza Bey'dir. Emîrtaş oğulları da Hüsameddin'e göre Amasya yeniçerilerinden Alemdâr es-Seyyid Mehmed Ağa'nın soyudur.

Başka kaynaklarda Ebûbekir Ağa'ya dair bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 87. amasya.bel.tr
• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 4. Cilt, "Mehmed Paşa" (Çakalzâde) ve "Mahmûd Bey" maddeleri; 6. Cilt, "Ebûbekir Paşa-Taşcızâde"; 7. Cilt, "İsmâil Ağa-Taşçızâde el-Hâc" ve "Emîrtâş Mehmed Ağa-Taşçıoğlu"; 9. Cilt, "Hamza Bey-Rus" maddeleri.

Akademik çalışmalar

• Ömer İşbilir, "Kuyucu Murad Paşa", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/kuyucu-murad-pasa).
• Mücteba İlgürel, "Kalenderoğlu Mehmed", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/kalenderoglu-mehmed).