Ebûbekir Bey-İshâk Paşazâde

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Sunkur Gâzi'nin soylu evlâdından ve eski sadrazam Bâyezîd Paşa'nın amcaoğlunun torunlarından İshâk Bey bin Hasan Bey bin İshâk Paşa bin Pîrî Ebûbekir Bey'in oğludur. Beyler arasında iken İran ve Alman savaşlarına katılarak yararlıklar gösterdi. Sonra Karasenir malikânesiyle emekliye ayrıldı ve 940 [1533-34] dolaylarında öldü. Büyük beylerdendi. Oğlu Mehmed Çelebi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

• sadr-ı esbak: eski sadrazam, eski vezîriâzam
• ammizâde: amcaoğlu
• ahfâd: torunlar, soydan gelenler
• ümerâ: beyler, askerî yöneticiler
• Alaman muharebâtı: Almanya'ya, yani Habsburglara karşı yapılan savaşlar
• mütekâ'id: emekli; mâlikâne ile mütekâ'id olmak: bir toprağın gelirini emeklilik aylığı olarak alarak görevden çekilmek
• kibâr-ı ümerâ: büyük beyler

Bâyezîd Paşa Ailesi

Ebûbekir Bey'in akrabalığıyla anıldığı Bâyezîd Paşa, Osmanlı'nın ilk büyük vezîriâzamlarındandır. Babasının adı Yahşi'dir; Amasya'da doğduğu için kaynaklarda "Amasyalı" diye geçer, Arnavut asıllı olması da muhtemeldir. Çelebi Mehmed'in Amasya'daki sancak beyliği sırasında onun yakın maiyetinde bulunmuş, Fetret devrinde bu şehzadeye bağlı kalmış ve 1413'te vezîriâzamlığa ve Rumeli beylerbeyiliğine getirilmiştir. Çelebi Mehmed öldüğünde ölümü kırk gün gizleyerek II. Murad'ın tahta geçişini güvenceye almış, 1421'de Düzmece Mustafa'ya karşı gönderildiği Rumeli'de askerlerinin çoğu karşı tarafa geçince teslim olmak zorunda kalmış ve öldürülmüştür. Amasya'da yaptırdığı cami, imaret ve medresenin 820, 821 ve 823 [1418-1420] tarihli vakfiyeleri vardır.

Hüsameddin'in verdiği soy zincirine göre Ebûbekir Bey, bu büyük vezirin amcaoğlu soyundandır ve aileyi Dânişmendli Melik Sunkur Gâzi'ye bağlar. Hüsameddin başka bir maddesinde Melik Sungur Gâzi Bey'in 518 [1124] yılında Amasya'ya yerleştiğini yazar. Aileyi bu kadar eski bir atadan getiren bağlantı, Hüsameddin'in soy kayıtlarına dayanır; başka bir kaynakta doğrulanamadı.

İran ve Alman Savaşları

Hüsameddin, Ebûbekir Bey'in katıldığı savaşları adlarıyla vermez. Osmanlı kaynaklarında "Alman" ya da "Alaman Seferi" adı özellikle Kanûnî Sultan Süleyman'ın 1532'de Avusturya kralı Ferdinand ile Alman imparatoru V. Karl'a karşı yaptığı Güns seferi için kullanılmıştır. Kanûnî'nin ilk İran seferi olan Irakeyn Seferi ise 1533-1536 yılları arasında yapılmıştır. Ebûbekir Bey'in 940 [1533-34] dolaylarında öldüğü düşünülürse, söz konusu İran savaşlarının bu seferin başlangıcı ya da ondan önceki doğu seferleri olması gerekir.

Karasenir

Ebûbekir Bey'in emeklilik geliri olarak aldığı Karasenir, Amasya'nın güneybatısında, şehre on bir kilometre kadar uzaklıkta bir yerleşimdir. Hüsameddin adın, burada çiftliği bulunan Emîr Seyfeddîn Kara Sungur'dan geldiğini, "Kara Sungur Çiftliği" adının zamanla "Karasenir"e dönüştüğünü yazar; bir başka yerde de Karasenir'in İltekin Gâzi'nin vakfı olduğunu kaydeder. Köyün ünlü bağları, bostanları ve süt ürünleri Hüsameddin'in döneminde de anılırdı. Karasenir bugün de Amasya merkeze bağlı bir köydür; yöre halkı, Kayabaşı ile Karasenir arasındaki tepede yatan Ser-Çoban Dede'nin bu köye yerleştiğini anlatır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 87. amasya.bel.tr
• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 1. Cilt (Mukaddime: Karasenir ve Kayabaşı mahalleleri); 6. Cilt, "Ebû İshâk İbrâhim Tebrîzî-Mevlânâ Baha'eddîn Ser-çoban"; 9. Cilt, "Hüseyin Gâzi Bey-Emîr Sehmü'd-devle" maddeleri.

Akademik çalışmalar

• Aydın Taneri, "Bayezid Paşa", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 5, 1992 (islamansiklopedisi.org.tr/bayezid-pasa).
• M. Akif Erdoğru, "Kanuni Sultan Süleyman'ın 1532 Tarihli Alman Seferi Ruznâmesi", Tarih İncelemeleri Dergisi, XXIX/1, 2014, s. 167-187.
• Hüseyin Gazi Yurdaydın, "Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irâkeyn", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/beyan-i-menazil-i-sefer-i-irakeyn).

Diğer kaynaklar

• "Amasya Efsaneleri", Gezi Kulübü (geziklubu.com).