Amasyalı kudâtdan Abdulhayy Efendi bin Ali Çelebi mahdûmudur. Ba’de’t-tahsîl Amasya’da müderris, kadı olarak devr-i bilâd edib 967 sâline doğru vefât etdi. [259] Mahdûmu Alâeddîn Ali Çelebi de ulemâ ve kudâtdandır.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ebûbekir Efendi-Kadızâde
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 87 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalı kadılardan Abdülhayy Efendi bin Ali Çelebi'nin oğludur. Öğrenimini tamamladıktan sonra Amasya'da müderris oldu, kadı olarak çeşitli şehirleri dolaştı ve 967 [1559-60] yılına doğru öldü. Oğlu Alâeddîn Ali Çelebi de âlimlerden ve kadılardandır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- kudât: kadılar
- mahdûm: oğul
- ba'de't-tahsîl: öğrenimini bitirdikten sonra
- devr-i bilâd etmek: kadılık görevinde şehirden şehre atanarak dolaşmak
- ulemâ: âlimler, ilim ehli
Bir Kadı Ailesi
Maddenin başlığındaki "Kadızâde" lakabı bir aile adı olmaktan çok "kadı oğlu" anlamına gelir. Hüsameddin bu lakabı babası kadı olan pek çok kişi için kullanır; bu yüzden aynı lakapla anılan kişiler birbirinin akrabası değildir. Nitekim kitapta, IX. [XV.] yüzyılda yaşamış kadı Ziyâeddîn Mes'ûd'un oğlu Ebu'l-Kâsım Ahmed Çelebi'nin maddesinde de Kurşunlu Mahallesi'nde mescit yaptıran bir başka Alâeddîn Ali Çelebi anılır. Bu maddedeki Ebûbekir Efendi'nin oğlu Alâeddîn Ali Çelebi ondan yaklaşık bir buçuk asır sonra yaşamış başka bir kişidir.
Ebûbekir Efendi'nin hayatı, Kanûnî Sultan Süleyman döneminin ilmiye düzenine tam olarak oturur. Bu dönemde müderrislikten kadılığa geçiş, mülâzemet denen bir sisteme bağlanmış; bu sistem Ebussuud Efendi'nin kazaskerliği ve şeyhülislamlığı sırasında yeni kurallarla olgunlaşmıştır. Medrese hiyerarşisi de yeniden düzenlenmiş, Süleymaniye medreseleri Sahn medreselerinin üstüne yerleşmiştir. Amasya'da medrese hocalığından sonra kadılık yoluna geçen, birçok şehirde görev yaptıktan sonra ölen Ebûbekir Efendi, taşrada yetişip bu düzen içinde yükselen âlimlerin tipik bir örneğidir.
Başka kaynaklarda Ebûbekir Efendi'ye, babası Abdülhayy Efendi'ye ya da oğlu Alâeddîn Ali Çelebi'ye dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 87. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 6. Cilt, "Ebu'l-Kâsım Ahmed Çelebi-Kadızâde" maddesi.
Diğer kaynaklar
- Yasemin Beyazıt, "XVI. Yüzyıl Osmanlı İlmiyye Kanûnnâmeleri ve Medrese Eğitimi", makale, 2014 (isamveri.org/pdfdrg/D00137/2014_283/2014_283_BEYAZITY.pdf).