Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 92 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Amasyalı Rahtuvân el-Hâc Mehmed Paşa’nın birâderi el-Hâc Osmân Ağa’nın mahdûmudur. “Yeğen Bey” demekle meşhûrdur. Genç iken züamâdan olup muharebelerde bulundu. 1139’da Amasya alaybeyi olup 1141’de İstanbul’a gitdikde züamâdan Sâlih Ağa kendisine vekâlet etdi.
1144’de ma’zûl ve 1146’da sânîyen alaybeyi olarak İran harbine gitdi. 1148’de yararlık göstermekle mîr-livâ oldu. 1151 muhârebesinde vefât etdi. Mahdûmları Ahmed, Osmân Beylere Yeğen Bekiroğulları dendi.
Amasyalı Rahtuvân Hacı Mehmed Paşa'nın kardeşi Hacı Osmân Ağa'nın oğludur. "Yeğen Bey" diye tanınır. Gençken zeamet sahiplerinden idi ve savaşlarda bulundu. 1139 [1726-27] yılında Amasya alaybeyi oldu; 1141 [1728-29] yılında İstanbul'a gidince zeamet sahiplerinden Sâlih Ağa ona vekâlet etti.
1144 [1731-32] yılında görevden alındı; 1146 [1733-34] yılında ikinci kez alaybeyi olarak İran savaşına gitti. 1148 [1735-36] yılında gösterdiği yararlık üzerine mirliva oldu. 1151 [1738-39] savaşında öldü. Oğulları Ahmed ve Osmân beylere "Yeğen Bekiroğulları" denildi.
Ebûbekir Bey'in lakabı, amcası Rahtuvân Hacı Mehmed Paşa'ya olan yakınlığından gelir. Hüsameddin'in dördüncü cildindeki yıllıklara göre Mehmed Paşa Amasyalıdır; "Şamlıoğlu Rahtuvân Mehmed Ağa" olarak 1099 [1687-88] yılı civarında Amasya'nın güçlü ayanı arasında sayılır, seyyid kargaşasından sonra dergâh kapıcıbaşılığı alır. Sonra Cidde beylerbeyi olmuş, 1111 yılının Zilhicce ayında [Mayıs-Haziran 1700] Amasya mutasarrıflığına getirilmiş, ancak Bağdat savaşına gönderildiği için sancağı mütesellimi aracılığıyla yönetmiştir.
Paşa'nın Amasya'daki en önemli eseri Taşhan'dır. Kültür envanteri kayıtlarına göre han 1699 yılında Mutasarrıf Rahtuvân Hacı Mehmed Paşa tarafından Mimar Mehmet Kalfa'ya yaptırılmıştır. Hüsameddin de birinci ciltte, eski Amasya mutasarrıfı Rahtuvân Mehmed Paşa'nın 1111 [1699-1700] yılında taştan büyük bir han yaptırıp çocuklarına vakfettiğini, hanın ortasına ise sonradan "mahdûmu" Hacı Ahmed Bey'in 1180 [1766-67] yılında bir mescit ve altına bir şadırvan yaptırdığını yazar. Bedestenin güneyinde, şehrin merkezinde bulunan iki katlı hanın ana kapısı üzerinde ince uzun bir kitabe vardır; kapının iki yanında dükkânlar sıralanır, içeride geniş bir avluyu çevreleyen odalar bulunur. 2012 sonunda restorasyonu tamamlanan Taşhan bugün otel olarak kullanılmaktadır.
Hüsameddin'in birinci cildinde "Yeğen sülâlesi" adıyla anılan başka bir aile de vardır. Bu aile, Rahtuvân Mehmed Paşa'nın kız kardeşinin oğlu olan Yeğen Ali Bey'in soyudur ve aynı yerde Rahtuvânzâdelerin nüfuzunun yeğenlerinin nüfuzunu geçemediği belirtilir. Maddedeki Yeğen Ebûbekir Bey ise Paşa'nın erkek kardeşinin oğludur ve torunları "Yeğen Bekiroğulları" adıyla ayrı bir kol oluşturmuştur. İki "Yeğen" ailesini birbirine karıştırmamak gerekir.
Ebûbekir Bey'in ikinci kez alaybeyi olarak İran'a gittiği 1146 [1733-34] yılı, I. Mahmud döneminin Osmanlı-İran mücadelesinin en sert evresine denk gelir. Adnan Adıgüzel ile Alper Yıldırım'ın çalışmasına göre Topal Osman Paşa, 80.000 kişilik ordusuyla 19 Temmuz 1733'te Bağdat yakınlarında Nadir'le yaklaşık dokuz saat süren bir meydan savaşı yapmış ve onu bozguna uğratmıştır. Nadir kısa sürede toparlanıp Kerkük üzerine yürümüş, yapılan savaşta Topal Osman Paşa öldürülmüş, Kerkük, Şehrizor ve Derne gibi şehirler Nadir'in eline geçmiştir. Hüsameddin'in yıllıklarına göre İran serdarı Köprülüzâde Fâzıl Abdullah Paşa da 1148 yılında savaşta şehit düşmüştür. Ebûbekir Bey'in mirlivalığı bu çarpışmalı yıllarda gösterdiği yararlığın karşılığıdır.
Ölüm tarihi olan 1151 [Nisan 1738 - Nisan 1739] ise İran cephesinde değil, Balkanlarda süren savaşa düşer. Bu arada Rusya ile Mayıs 1735'te açılan savaş, 1737'den itibaren Avusturya'nın da katılmasıyla Balkanlara yayılmıştı. 1738 yılında Osmanlı kuvvetleri Banat'a girmiş, Vidin paşası kumandasındaki ordu Ağustos ayında Orşova'yı teslim almıştır. Hüsameddin'in yıllıkları da 1151 yılında Amasya'nın mutasarrıflarının "Vidin ordusuna" memur olduğunu, Merzifonlu Tuz Mehmed Paşa'nın "Vidin harbinde" yararlık gösterdiğini kaydeder. Bu durumda maddedeki "1151 muhârebesi" büyük ihtimalle Vidin ve Tuna cephesindeki savaşlardan biridir; maddede bu açıkça söylenmediği için bu bir çıkarım olarak kalır.
Ebûbekir Bey'in oğulları Ahmed ve Osmân beyler ile "Yeğen Bekiroğulları" hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Birincil kaynaklar
Resmî kaynaklar
Diğer kaynaklar
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.