Köprülüdür. Amasya’da müfessir Hızır Efendi’nin tilmîz ve dâmâdı [272] el-Hâc Osmân, Çorumlu Ahmed Efendilerden ikmâl-i tahsîl edib bir müddet Amasya’da ders-i âm oldu. Sonra Köprü’ye gidip orada neşr-i ulûma himmet ederek Sultân Peykârî Mahallesi câmi-i şerîfine imâm oldu.
İmâmet vazîfesine kanâ’atla tedrîs-i ulûma muvâzabet edib fevkalâde iştihâr etdi. Sonra Orta Câmi-i şerîfinin kürsü şeyhi olduğu hâlde 1138 senesi evâhirinde vefât etdi. “İmâm Hoca” demekle meşhûr vâ’iz, âlim, hadîs ve tefsîre vâkıf, kâmil bir ders-i âm idi. Mahdûmu es-Seyyid Ahmed Efendi yerine imâm olup 1156’da vefât etdi. Bunun mahdûmları es-Seyyid Ebûbekir Niyâzî, Şerîf Lütfullah Efendilere “İmâmzâde” dendi.
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüdür. Amasya'da müfessir Hızır Efendi'nin öğrencisi ve damadı Hacı Osmân Efendi ile Çorumlu Ahmed Efendi'den okuyarak öğrenimini tamamladı ve bir süre Amasya'da ders-i âm olarak bulundu. Sonra Köprü'ye gidip orada ilim yaymaya çalıştı ve Sultan Peykârî Mahallesi camiine imam oldu.
İmamlık görevine kanaat ederek ders vermeyi aralıksız sürdürdü ve olağanüstü bir ün kazandı. Sonra Orta Cami'nin kürsü şeyhi iken 1138 yılının sonlarında [1726 yazı] öldü. "İmam Hoca" diye tanınan bir vaiz ve âlimdi; hadis ve tefsiri iyi bilen, olgun bir ders-i âm idi. Oğlu Seyyid Ahmed Efendi yerine imam oldu ve 1156 [1743-44] yılında öldü. Onun oğulları Seyyid Ebûbekir Niyâzî ve Şerîf Lütfullah efendilere "İmâmzâde" denildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- tilmîz: öğrenci, talebe
- neşr-i ulûm: ilim yayma; himmet etmek: gayret göstermek
- imâmet: imamlık
- tedrîs-i ulûm: ilim okutma; muvâzabet: bir işi aksatmadan sürdürme
- iştihâr: ün kazanma
- kürsü şeyhi: camide kürsüye çıkarak halka vaaz ve ders veren görevli
- evâhir: sonlar, son günler
- vâkıf: bir konuyu iyi bilen
Köprü Kasabası
Maddede "Köprülü" ve "Köprü" diye anılan yer bugünkü Vezirköprü'dür. Kasaba Osmanlı döneminde Sivas Beylerbeyliğine bağlı Amasya sancağının bir kazasıydı ve 1925 yılına kadar Amasya'ya bağlı kaldı; o yıl Samsun iline bağlandı. Köprülü Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı sırasında "Vezirköprüsü" adını aldığı, bugünkü kısaltılmış Vezirköprü adının buradan geldiği kabul edilir.
Orta Cami ve Sultan Peykârî Mahallesi
Ebûbekir Efendi'nin son görev yeri olan Orta Cami, Vezirköprü'nün Orta Cami mahallesinde, Kırımlı Sokak'taki Yörgüç Paşa Camii'dir. Caminin masraflarını karşılamak üzere Yörgüç Paşa'nın 1431 tarihli vakfiyesinde birtakım gelirler ayrıldığı anlaşılmaktadır. Cami bugün de Orta Cami adıyla anılır ve mahalle adını hâlâ korumaktadır. Yörgüç Paşa, II. Murad'ın lalası ve Amasya'daki Hızır Paşa Camii'ni yaptıran Hayrüddin Hızır Paşa'nın kardeşidir; Amasya'nın bu büyük banisinin hayırları sancağın kasabalarına kadar uzanıyordu.
Ebûbekir Efendi'nin ilk imamlık yaptığı Sultan Peykârî Mahallesi ve camii hakkında ise okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Bugünkü Vezirköprü mahalleleri arasında bu adı taşıyan bir mahalle görülmez; adın değişmiş ya da mahallenin başka bir mahalleye katılmış olması mümkündür.
Hocaları ve Ailesi
Maddede hocalarının hocası olarak anılan "müfessir Hızır Efendi" konusunda dikkatli olmak gerekir. Hüsameddin'in eserinde Amasya'da yaşamış Hızır Efendi adlı pek çok âlim geçer; müftülük yapmış Cum'azâde, Ca'ferzâde ve Bayram Efendizâde Hızır Efendiler bunların yalnızca birkaçıdır. Maddedeki kısa ifadeden hangisinin kastedildiği anlaşılamamaktadır. Ebûbekir Efendi'nin kendisi, oğlu Seyyid Ahmed Efendi ve "İmâmzâde" diye anılan torunları hakkında da başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 91. amasya.bel.tr
Resmî kaynaklar
- T.C. Vezirköprü Kaymakamlığı, "Vezirköprü'nün Tarihçesi" ve "Yörgüç Paşa Camii (Orta Camii)" (vezirkopru.gov.tr).
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Portalı, "Hızır Paşa Camii - Amasya" (kulturportali.gov.tr).
Diğer kaynaklar
- "Kategori:Vezirköprü'nün mahalleleri" (tr.wikipedia.org).