AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ebûbekir Çelebi-el-Hâc Bedreddîn

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 86 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalı Mehmed Çelebi mahdûmudur. Meşâhîr-i ulemâdan olup 818’de vefât etdi. Asrında “‘Umdetü’l-ulemâi’l-muhakkikîn” idi. Mahdûmu el-Hâc Hayreddîn Hızır Çelebi’dir. Keçi Beyzâde el-Hâc Ebûbekir Çelebi Torumtay evlâdından ve Şâdgeldi Padişâh’ın vezîri Keçi Bey demekle meşhûr Sırâceddîn Mehmed Bey bin Süleyman Bey bin Ya’kûbşâh’ın mahdûmudur. Ceddi vakfına mütevellî olup 821 sâline doğru vefât etdi. Kibâr-ı a’yân ve ümerâdan idi. Ceddi türbesinde medfûn olup seng-i mezârında adı mahkûk ise de târîh-i vefâtı yokdur. Oğulları Cemâleddîn İshâk, Alâeddîn Ali, Nûreddîn Osmân Çelebilerdir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalı Mehmed Çelebi'nin oğludur. Tanınmış âlimlerden olup 818'de [1415-16] öldü. Çağında "muhakkik âlimlerin dayanağı" anlamına gelen "Umdetü'l-ulemâi'l-muhakkikîn" unvanıyla anılırdı. Oğlu Hacı Hayreddîn Hızır Çelebi'dir. Keçi Beyzâde Hacı Ebûbekir Çelebi, Torumtay soyundan ve Şâdgeldi Padişah'ın veziri, Keçi Bey adıyla tanınan Sırâceddîn Mehmed Bey bin Süleyman Bey bin Ya'kûbşâh'ın oğludur. Dedesinin vakfına mütevelli oldu ve 821 [1418-19] yılı dolaylarında öldü. Büyük ileri gelenlerden ve emirlerdendi. Dedesinin türbesinde gömülüdür; mezar taşında adı kazılı ise de ölüm tarihi yoktur. Oğulları Cemâleddîn İshâk, Alâeddîn Ali ve Nûreddîn Osmân Çelebilerdir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • meşâhîr-i ulemâ: tanınmış âlimler
  • umdetü'l-ulemâi'l-muhakkikîn: meseleleri derinlemesine inceleyen âlimlerin dayanağı (bir övgü unvanı)
  • mütevellî: vakfı yöneten kişi
  • kibâr-ı a'yân: şehrin büyük ileri gelenleri
  • seng-i mezâr: mezar taşı
  • mahkûk: kazılmış
  • sâl: yıl

Tek Paragrafta İki Kişi

Bu madde, okurun dikkatini çekmesi gereken bir biçim özelliği taşır. Paragrafın ilk bölümü, Mehmed Çelebi'nin oğlu olan ve 818'de ölen âlim Bedreddin Ebûbekir Çelebi'yi anlatır. "Keçi Beyzâde" diye başlayan ikinci bölüm ise babası, dedesi, mesleği ve ölüm tarihi farklı olan başka bir kişiye, emir ailesinden Hacı Ebûbekir Çelebi'ye aittir. Kitabın diğer maddelerinde her kişi ayrı başlıkla verildiğine göre, ikinci kişinin başlığı baskıda düşmüş ya da iki madde dizgide birleşmiş olmalıdır. Çeviride metnin sırası korunmuş, iki kişi yalnızca cümle başlarıyla ayrılmıştır. Âlim Ebûbekir Çelebi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Keçi Bey ve Şâdgeldi'nin Vezirleri

İkinci kişinin babası Keçi Bey, yani Sırâceddîn Mehmed Bey, Amasya emiri Hacı Şâdgeldi'nin veziri olarak anılır. Şâdgeldi 1359'da Amasya emiri olmuş, kısa bir süre şehirden uzaklaştırıldıktan sonra yönetimi yeniden ele aldığında Niksar emiri Sırâceddîn Mehmed Bey'i vezir yapmıştır. Hüsameddin ise Keçi Bey'i Torumtay soyundan gösterir. Aynı adı ve unvanı taşıyan iki ayrı kişinin, biri Niksar emiri, öteki Torumtay ailesinden bir bey olarak Şâdgeldi'nin hizmetinde bulunmuş olması mümkündür; eldeki kaynaklarla ikisinin aynı kişi olup olmadığı kesinleştirilemez.

Torumtay Ailesi ve Türbe

Ailenin adını aldığı Seyfeddin Torumtay, Selçuklu döneminde Amasya valisidir. Gökmedrese Camii'ni yaptıran da odur; ölümünden sonra 1278'de Gökmedrese'nin karşısındaki türbe inşa edilmiştir. Türbede Torumtay'ın yanı sıra çocuklarının ve torunlarının mezarları bulunur. Dikdörtgen planlı, tonozla örtülü ve iki katlı olan yapı, süslemelerinin kapı ve pencere çevresinden çok yapının üst kısımlarında toplanmasıyla öteki Selçuklu türbelerinden ayrılır. Hüsameddin'in "ceddi türbesi" dediği yerin bu Torumtay Türbesi olması kuvvetle muhtemeldir; Hacı Ebûbekir Çelebi'nin dedesinin vakfına mütevelli olması da ailenin Torumtay vakıflarının yönetimini kuşaklar boyu elinde tuttuğunu düşündürür. Türbe bugün Amasya'da Gökmedrese Camii'nin karşısında ayaktadır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 86–86. amasya.bel.tr

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler