Amasyalıdır. Halfet Gâzi ahfâd-ı kirâmından Amasya emîr-i kebîri el-Hâc Alâeddîn Ali Bey bin Süleyman Bey bin Ali Bey ibn-i Celâleddîn Mehmed Pervâne Bey bin Tekür Sinan Bey bin Emîr Mübârizeddîn Mehmed Halife Alp Halfet Gâzi mahdûmu ve kaz’asker Hasan Çelebi birâderidir.
Amasya’da kibâr-ı ümerâdan olup 788’de Sultân Murâd-ı Hünkâr’a arz-ı bey’at ve Yıldırım Sultân Bâyezîd Hân’a inkıyâd ederek 804’de Timur harbinde mün’adim oldu. Mahdûmları Mehmed, İshâk Çelebilerdir. Hafîdi Hatîb Kâsım Efendi bin Ya’kûb Çelebi bin Mehmed Çelebi bin el-Hâc Ebûbekir Bey ve mahdûmu Muhyiddîn Mehmed Efendi kibâr-ı fuzalâdandır. Diğer mahdûmu Şemseddîn Ahmed Efendi de ulemâdandır. [256]
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Halfet Gâzi'nin değerli torunlarından, Amasya'nın büyük emiri Hacı Alâeddîn Ali Bey bin Süleyman Bey bin Ali Bey bin Celâleddîn Mehmed Pervâne Bey bin Tekür Sinan Bey bin Emîr Mübârizeddîn Mehmed Halife Alp Halfet Gâzi'nin oğlu ve kazasker Hasan Çelebi'nin kardeşidir.
Amasya'nın büyük emirlerindendi. 788'de [1386] Sultan Murâd Hüdavendigâr'a biat etti, Yıldırım Sultan Bâyezîd Han'a da bağlı kaldı; 804'te [1402] Timur savaşında öldü. Oğulları Mehmed ve İshâk Çelebilerdir. Soyundan gelen Hatîb Kâsım Efendi bin Ya'kûb Çelebi bin Mehmed Çelebi bin Hacı Ebûbekir Bey ile onun oğlu Muhyiddîn Mehmed Efendi büyük âlimlerdendir. Onun diğer oğlu Şemseddîn Ahmed Efendi de âlimlerdendir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ahfâd-ı kirâm: değerli torunlar, soydan gelenler
- emîr-i kebîr: büyük emir, beylerin başı
- kaz'asker: kazasker; ordunun ve ilmiye teşkilatının en yüksek yargı görevlisi
- kibâr-ı ümerâ: büyük emirler
- arz-ı bey'at: bağlılık bildirme
- inkıyâd: boyun eğme, itaat
- mün'adim olmak: yok olmak; burada savaşta ölmek
- hafîd: torun; burada genel olarak soyundan gelen
- kibâr-ı fuzalâ: büyük faziletli âlimler
Halfet Gâzi Soyu
Ebûbekir Bey'in soy zinciri, Amasya'nın Selçuklu dönemindeki en tanınmış yöneticilerinden Halifet (Halfet) Gâzi'ye dayandırılır. Halifet Gâzi, Danişmend Beyliği ortadan kalktıktan sonra Selçukluların hizmetine girmiş, 1222'de Amasya valisi olmuş, şehirde görev yaptığı 1222-1228 yılları arasında adını taşıyan medreseyi yaptırmıştır; medresenin ilk müderrisinin Kadı Burhâneddin olduğu kaydedilir. Daha sonra Erzurum valiliği de yapan Halifet Gâzi, 1232'de bir sefer sırasında ölmüş, naaşı Amasya'ya getirilip bugün de ayakta olan türbesine gömülmüştür. Kare kaideli, sekizgen gövdeli ve piramit külahlı türbenin alt katındaki mermer lahdin üzerinde koç başları, kanatlı eroslar ve medusa kabartmaları bulunur.
Amasya'nın Osmanlı'ya Bağlanması
Hüsameddin'in 788 [1386] yılında Murad Hüdavendigâr'a biat edildiğini söylemesi, Amasya'nın Osmanlı'ya geçiş sürecine uyar. Kadı Burhâneddin 1381'de Şâdgeldi Paşa'yı öldürdükten sonra şehri alamamış, Amasya emirleri Şâdgeldi'nin oğlu Fahreddin Ahmed'i başa geçirmiştir. Fahreddin Ahmed de Kadı Burhâneddin karşısında tutunamayınca I. Murad'a bağlılığını bildirmiş, 1386'da Şehzade Bayezid Amasya sancakbeyi olarak atanmıştır. Hüsameddin'e göre Ebûbekir Bey de bu sırada Osmanlı'ya bağlanan Amasya beyleri arasındadır.
"804'te Timur harbinde" ifadesi ise 1402'deki Ankara Savaşı'nı gösterir. Bu savaştan sonra Timur, Anadolu beylerine topraklarını geri verirken Amasya'yı Tâceddin Devletşah'a bırakmış, halk ondan memnun kalmayınca Çelebi Mehmed'i şehre çağırmıştır.
Soyundan Gelen Âlimler
Maddenin son cümleleri, bu emir ailesinin bir kolunun ilmiye yoluna geçtiğini gösterir. Hatîb Kâsım Efendi'nin oğlu Hatîbzâde Muhyiddin Mehmed Efendi, 27 Şaban 864'te (17 Haziran 1460) Amasya'da doğmuş, Amasya, Bursa, İstanbul ve Edirne medreselerinde müderrislik yapmış, II. Bayezid'in oğlu Şehzade Ahmed'e hocalık etmiş, Yavuz Sultan Selim tarafından Ayasofya yanında yeni yaptırılan medreseye atanmış, sonunda Sahn-ı Semân müderrisi iken 2 Zilkade 940'ta (15 Mayıs 1534) ölmüştür. Cenaze namazını Kemalpaşazâde kıldırmış, Eyüp'e gömülmüştür. Tefsir, hadis, fıkıh ve kıraatin yanı sıra cifr, vefk ve musiki gibi konularda da usta sayılmıştır.
Muhyiddin Mehmed'in künyesi başka bir kaynakta "Muhyiddin Mehmed b. Hatîb Kâsım b. Ya'kûb b. Ahmed b. Mehmed b. Ebûbekr b. el-Hâc Emîr Ali" biçiminde verilir. Bu zincirde Ya'kûb ile Mehmed arasında Hüsameddin'in vermediği bir Ahmed halkası bulunur; Ebûbekir'in babasının Hacı Emir Ali olduğu bilgisi ise iki kaynakta da aynıdır.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 86–86. amasya.bel.tr
Resmî kaynaklar
Kitaplar