Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 347–348 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasyalıdır. Culğazâde Hâce Resûl Çelebi bin Mehmed [275] Çelebi mahdûmudur. Bade’t-tahsîl ümerâdan iken Şehzâde Sultân Mustafa bin Sultân Süleyman Hân Amasya‘ya vâlî olup geldikde intisâb etdi. Şehzâde hatt ve kitâbetini takdîr edib dîvân kâtibi yaptı.
On yıl kadar şehzâde-i müşârün-ileyhin dîvânında kâtib olduğu halde 958 hudûnda vefât etdi. Edîb, şâir, kâtib, hatt-ı dîvânîde mâhir idi. Birâderi kudâtdan Mustafa Çelebi’dir.
Amasyalıdır. Mehmed Çelebi oğlu Culğazâde Hâce Resûl Çelebi'nin oğludur. Öğrenimini tamamladıktan sonra beyler zümresinden iken, Sultan Süleyman Han'ın oğlu Şehzade Sultan Mustafa Amasya'ya vali olarak gelince ona bağlandı. Şehzade, yazısını ve kâtiplik yeteneğini takdir ederek onu divan kâtibi yaptı.
Adı geçen şehzadenin divanında on yıl kadar kâtip olarak çalıştıktan sonra 958 civarında [1551] öldü. Edip, şair ve kâtipti; divanî hattında usta idi. Kardeşi kadılardan Mustafa Çelebi'dir.
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Şehzade Mustafa, Manisa'da sekiz yıl süren idareciliğinin ardından 21 Safer 948'de (16 Haziran 1541) Amasya'ya gönderildi. Ansiklopedi onu şair olarak tanıtır ve çevresine birçok şair ve bilgin topladığını yazar. Metindeki "on yıl kadar" ifadesi, 1541'den ölüm yılı 958'e [1551] kadar geçen süreyle uyumludur; bu, tarihlerin karşılaştırılmasından çıkan bir sonuçtur. Aynı ansiklopedi, Mustafa'nın 19 Muharrem 958 (27 Ocak 1551) tarihli bir feryatnâmesinden söz eder; Emânî Mehmed Çelebi'nin ölüm yılı da 958 olarak verilir, ancak kaynaklar iki olay arasında bir bağ kurmaz.
Başlıktaki "Emânî" adının bir mahlas olduğu düşünülebilir; metin bunu söylemez, bu bir çıkarımdır. Emânî Mehmed Çelebi'nin şiirleri, Culğazâde ailesi ve kardeşi kadı Mustafa Çelebi hakkında yapılan aramalarda bilgiye rastlanmadı; bakılan kaynaklarda Şehzade Mustafa'nın divan kâtipleri arasında anılmaz. Bu nedenle kâtiplik ve şairlik nitelemeleri yalnızca Hüsameddin'e dayanır.