Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 348 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasyalıdır. Kibâr-ı kudâtdan Mevlânâ Sinâneddîn Yûsuf Çelebi bin Mevlânâ Mesûd Çelebi bin Emrullah Çelebi bin Şâdi Bey’in mahdûmudur. Amasya‘da ikmâl-i tahsîl edib ders-i âm, müderris-i be-nâm oldu.
Ba’dehû silk-i kudâta girip Canik kazâsından naklen Amasya nâibi olduğu halde 857’de vefât etdi. Halfet Mezarlığı’nda medfûn olduğu seng-i mezârından anlaşıldı. Meşâhir-i kudâtdan idi. Mahdûmu [278] kudâtdan Şemseddîn Mehmed Çelebi’dir.
Amasyalıdır. Büyük kadılardan Mevlânâ Sinâneddîn Yûsuf Çelebi'nin oğludur; Yûsuf Çelebi, Mevlânâ Mes'ûd Çelebi'nin oğlu, o da Emrullah Çelebi'nin oğlu, Emrullah Çelebi de Şâdî Bey'in oğludur. Amasya'da öğrenimini tamamlayıp herkese açık ders veren, adı bilinen bir müderris oldu.
Sonra kadılık mesleğine girdi ve Canik kazasından nakledilerek Amasya naibi iken 857'de [1453] öldü. Halfet Mezarlığı'nda gömülü olduğu mezar taşından anlaşıldı. Meşhur kadılardandı. Oğlu kadılardan Şemseddîn Mehmed Çelebi'dir.
Metinde "Celâleddîn" adı geçmez; başlıktaki Mevlânâ Celâleddîn, ilk cümleye göre Sinâneddîn Yûsuf Çelebi'nin oğludur. Dört kuşaklık soy zinciri Şâdî Bey, Emrullah Çelebi, Mes'ûd Çelebi, Yûsuf Çelebi ve Celâleddîn'dir. Bir önceki maddedeki (299) "Oğlu Mevlânâ Mes'ûd Çelebi de âlimlerdendi" cümlesi bu zincirle uyuşur. Emrullah Çelebi'nin doğum yılı 722 [1322], Celâleddîn'in ölüm yılı 857 [1453] olarak verilir; iki tarih arasında yaklaşık 131 yıl vardır.
Mezarlığın adı Hilfet Gazi Medresesi ve Türbesi ile ilgili olabilir; bu bir çıkarımdır. Bakılan bir ansiklopedi maddesi bu yapı topluluğunun Amasya il merkezinde Şamice Mahallesi'nde Torumtay Sokağı'nda bulunduğunu ve medresenin kitabesine göre 606'da [1209-10] yapıldığını yazar. Ancak Hüsameddin'in "Halfet Mezarlığı"nın bu yapı topluluğuyla aynı yer olduğu belirtilmez; mezar taşı da bakılan kaynaklarda anılmaz. Bu nedenle mezarın yeri ve taşın bugünkü durumu doğrulanamadı.
Canik kazasından Amasya naipliğine nakil, Yûsuf Çelebi'nin hizmet yılları, oğlu Şemseddîn Mehmed Çelebi ve Sinâneddîn Yûsuf Çelebi hakkında yapılan aramalarda bilgiye rastlanmadı. Hüsameddin'in metni bu kişilerin tek kaynağı olarak kalmaktadır.