Çeribaşı Mahallesi eşrâfından el-Hâc Ali Ağa bin el-Hâc Hasan Ağa bin el-Hâc Ali Ağa’nın mahdûmudur. Pederinin irtihâlinde ceddînin câmii vakfına mütevellî oldu. Zaman-ı tevliyeti uzadı. Hâciyân ve a’yân meclislerine âzâ olduğu halde 1213’de vefât etdi.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
İlyâs Ağa-Mütevellîzâde el-Hâc
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 347 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Çeribaşı Mahallesi ileri gelenlerinden el-Hâc Ali Ağa'nın oğludur; el-Hâc Ali Ağa, el-Hâc Hasan Ağa'nın oğlu, o da el-Hâc Ali Ağa'nın oğludur. Babası ölünce dedesinin cami vakfına mütevelli oldu. Mütevelliliği uzun sürdü. Hacıların ve ayanın meclislerine üye olduğu hâlde 1213'te [1798-99] öldü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- eşrâf: bir yerin ileri gelen, itibarlı kişileri
- mahdûm: oğul
- irtihâl: ölüm
- ceddî: dedesinin
- mütevellî, tevliyet: vakfı yöneten kişi, bu görev
- hâciyân: hacılar, hacca gitmiş kişiler
- a'yân: bir şehrin ileri gelenleri
Aile ve Çevresi
Metin "Mütevellîzâde" lakabını açıklamaz. Lakabın, ailenin bir caminin vakfına kuşaklar boyunca mütevelli olmasından geldiği düşünülebilir; bu bir çıkarımdır. Şecere şöyledir: İlyâs Ağa, el-Hâc Ali Ağa'nın oğlu; el-Hâc Ali Ağa, el-Hâc Hasan Ağa'nın oğlu; el-Hâc Hasan Ağa da bir başka el-Hâc Ali Ağa'nın oğludur.
Bir sonraki maddede anılan Silâhdâr İlyâs Ağa'nın (madde 294) babası Mütevellîzâde el-Hâc Mehmed Ağa da aynı biçimde "el-Hâc Hasan Ağa bin el-Hâc Ali Ağa"nın oğlu olarak gösterilir. İki şecere birlikte okunduğunda bu iki İlyâs Ağa'nın babalarının kardeş, kendilerinin de amcaoğlu olduğu sonucu çıkar. Metin bunu açıkça söylemez; bu, iki maddedeki adların karşılaştırılmasıyla yapılmış bir çıkarımdır.
Amasya'daki Beyazıt Camii'ne dair bir madde, 1197'de [1782-83] Hacı Ali Ağa adında bir hayır sahibinin caminin ırmak tarafına, kışın sıcak su ile abdest alınabilmesi için musluklar ve su ısıtma yeri yaptırdığını anlatır. Adların aynı olması, bu kişinin Çeribaşı Mahallesi'ndeki aileyle ilişkili olduğunu göstermez; bakılan kaynak böyle bir bağlantı kurmaz.
Çeribaşı Mahallesi'nin bugünkü durumu ve ailenin mütevelli olduğu caminin adı hakkında yapılan aramalarda Amasya için bilgiye rastlanmadı; sonuçlar İstanbul'daki aynı adlı bir mescide aitti. Bu yüzden vakfın hangi yapıya bağlı olduğu doğrulanamadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 347–347. amasya.bel.tr