Amasya vâlisi Emîr Şehabeddîn Şâdî Bey bin Emîr İzzeddîn Balaban Bey’in mahdûmudur. Pederinin Amasya [277] defterdârı olduğu esnâda 722’de doğdu. Pederinin tavsiyesi üzerine ulemâ silkine girip fuzalâdan Mevlânâ Şerefeddîn Mehmed el-Herevî hizmetinde ikmâl-i tahsîl ederek tedrîs-i ulûma başladı.
Pederinin irtihâlinden sonra birâderi Nasrullah Çelebi ile emlâk-ı mevrûse ve mevkûfeyi hüsn-i tasarruf ederek Amasya hükümdârı Hacı Şâdgeldi Paşa’nın evâhir-i hükûmetinde vefât etdi. Ulemâdandır. Mahdûmu Mevlânâ Mes’ûd Çelebi’de ulemâdan idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya Valisi Emîr Şihâbeddîn Şâdî Bey'in oğludur; Şâdî Bey, Emîr İzzeddîn Balaban Bey'in oğludur. Babası Amasya defterdarı iken 722'de [1322] doğdu. Babasının tavsiyesiyle ilmiye sınıfına girdi; fâzıllardan Mevlânâ Şerefeddîn Mehmed el-Herevî'nin hizmetinde öğrenimini tamamlayıp ilim öğretmeye başladı.
Babasının ölümünden sonra kardeşi Nasrullah Çelebi ile birlikte miras kalan ve vakfedilmiş mülkleri iyi yöneterek Amasya hükümdarı Hacı Şadgeldi Paşa'nın hükûmetinin sonlarında öldü. Âlimlerdendir. Oğlu Mevlânâ Mes'ûd Çelebi de âlimlerdendi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- vâlî: bir yerin yöneticisi, vali
- defterdâr: mal işlerinden sorumlu görevli, maliye yöneticisi
- ulemâ silki: ilmiye sınıfı, âlimler zümresi
- fuzalâ: bilginler
- ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
- tedrîs-i ulûm: ilim öğretme
- emlâk-ı mevrûse ve mevkûfe: miras kalan ve vakfedilmiş mülkler
- hüsn-i tasarruf: iyi yönetme
- evâhir-i hükûmet: yönetimin son zamanları
Hacı Şadgeldi Paşa Dönemi
Metindeki Hacı Şadgeldi Paşa, Hacı Kutlu Şâh'ın oğludur ve Amasya'yı 760 [1359] ile 783 [1381] arasında yirmi yılı aşkın bir süre yönetmiştir; 1381'de Kadı Burhaneddin ile yaptığı savaşta yenilip öldürülmüştür. Emrullah Çelebi'nin doğum yılı 722 [1322] ise, Şadgeldi'nin yönetiminin sonları olan 1370'lerin sonu ile 1381 arası, kendisinin yaklaşık altmış yaşına denk gelir. "Hükûmetinin sonlarında öldü" ifadesinin bu aralığı kastettiği bir çıkarımdır; Hüsameddin ölüm yılı vermez.
Şâdî Bey ve Aile
Hüsameddin, kitabın başka bir yerinde, 722 [1322] yılında Amasya'nın ileri gelen emirleri arasında Şihâbeddîn Şâdî Bey bin İzzeddîn Balabân'ı sayar; bu, Emrullah Çelebi'nin babasına verilen ad ve soyadıyla uyuşur. Aynı tarih Emrullah'ın doğum yılı olarak da verilir. Kitapta ayrıca Şadgeldi Paşa'nın soyundan gelen "Şâdî Bey"in kızı Sârû Hâtun'un türbesi anılır; bu Şâdî Bey'in babası anılmaz ve Emrullah Çelebi'nin babasıyla aynı kişi olduğu söylenmez.
Metin Emrullah Çelebi'nin "defterdâr" olarak anılan babasını başlıkta "Şâdî Beyzâde" lakabıyla anar; metnin ilk cümlesi onu "Amasya valisi" diye tanıtırken ikinci cümle "Amasya defterdarı" olduğunu söyler. Bu iki görevin hangi yıllarda yürütüldüğü anlatılmaz. Emrullah Çelebi'nin hocası Şerefeddîn Mehmed el-Herevî ve kardeşi Nasrullah Çelebi hakkında yapılan aramalarda bilgiye rastlanmadı.
Oğlu Mevlânâ Mes'ûd Çelebi bir sonraki maddenin soy zincirinde yer alır: Sinâneddîn Yûsuf Çelebi, Mes'ûd Çelebi'nin oğlu olarak anılır (madde 300). Bu zincir iki maddede birbirini tutar.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 348–348. amasya.bel.tr
- Mehterhan Furkani, "Siyasî ve İlmî Bir Kişilik: Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa ve ed-Dürerü'l-mensûretü fi'l-furûʻ Adlı Eserin Kendisine Nispeti", Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı I, Amasya, 2017.