AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ümmet Ağa-Hacı Enbiyâzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 348 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Ricâl-i Bâyezidîyyeden Pîr Mehmed Çelebi bin Hacı Enbiyâ Çelebi mahdûmudur. Şehzâdeliğinde Yavuz Sultân Selîm Hân’a intisâb edib cülûsunda dergâh-ı âlî çavûşânından oldu. Ba’dehû çavûşlar kethüdâsı olup 920’de Çaldıran Harbinde vefât etdi. Mahdûmu Nişâncı Mehmed Paşa’dır.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Bayezid devri ileri gelenlerinden, Hacı Enbiyâ Çelebi oğlu Pîr Mehmed Çelebi'nin oğludur. Şehzadeliği sırasında Yavuz Sultan Selim Han'a bağlandı; Selim tahta çıkınca Yüce Divan çavuşlarından oldu. Sonra çavuşlar kethüdası oldu ve 920'de [1514] Çaldıran Savaşı'nda öldü. Oğlu Nişancı Mehmed Paşa'dır.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • ricâl-i Bâyezidiyye: Bayezid devrinin ileri gelen adamları
  • intisâb: bağlanma, hizmetine girme
  • cülûs: tahta çıkış
  • dergâh-ı âlî çavûşânı: Yüce Divan'da (padişah divanında) görevli çavuşlar
  • çavûşlar kethüdâsı: çavuşların yöneticisi, başı
  • ba'dehû: ondan sonra
  • nişâncı: padişah fermanlarını tuğra ile onaylayan görevli

Çaldıran Savaşı

Yavuz Sultan Selim ile Safevî Şahı İsmâil arasındaki Çaldıran Savaşı 23 Ağustos 1514'te yapıldı; bu tarih Hüsameddin'in verdiği 920 yılıyla örtüşür. Savaş şahın emrindeki 40.000 seçkin süvarinin saldırısıyla başladı. Pîr Mehmed Çelebi'nin savaştaki yeri ve ölüm biçimi bakılan kaynaklarda anılmaz; metinde yalnızca "vefât etdi" denir. Savaşta öldüğü, bu nedenle Hüsameddin'e dayanan bir bilgidir.

Nişancı Mehmed Paşa

Hüsameddin, bu maddede Pîr Mehmed Çelebi'nin oğlunu Nişancı Mehmed Paşa olarak anar. Kitabın başka bir yerinde Pîrî Paşa'nın, kendine halef yetiştirmek için Amasyalı Nişancı Mehmed Paşa'yı Sultan Süleyman'ın tahta çıkışından sonra vezirlik makamına getirdiğini, Pîrî Paşa'nın azlinden ve istifasından sonra Mehmed Paşa'nın da Sivas'a gönderildiğini, vezirliğin Türklere yasaklandığını yazar. Aynı kitapta bir başka yerde, bir ailenin ileri gelenleri sayılırken "Hüseyin Çelebizâde Nişâncı Mehmed Paşa" da anılır. Bu iki kayıttaki Mehmed Paşa'nın aynı kişi olup olmadığı ve her ikisinin bu maddedeki kişiyle özdeşliği metinde belirtilmemiştir; babanın adı da iki yerde farklı verilmektedir (Pîr Mehmed Çelebi, Hüseyin Çelebi). Bu çelişki Hüsameddin'in kendi metninden çıkar.

İstanbul'da Nişancı Mehmed Paşa Külliyesi'ni yaptıran kişi, III. Murad devri kubbe vezirlerinden ve nişancılardan Mehmed Paşa'dır (ö. 1003/1594); kendisi ölünce 1594'te külliyenin türbesine defnedilmiştir. Bakılan kaynaklar bu kişinin Amasyalı olduğunu ya da Pîr Mehmed Çelebi'nin oğlu olduğunu söylemez. Adın aynı olması nedeniyle bu iki kişinin birbirine karıştırılmaması gerekir; ilişkileri doğrulanamadı.

Hacı Enbiyâ Çelebi ve Pîr Mehmed Çelebi hakkında yapılan aramalarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler