İlyâs Efendi-Müftîzâde es-Seyyid el-Hâc

Günümüz Türkçesiyle

Amasya âlimlerinden es-Seyyid Mehmed Efendi'nin oğludur; Mehmed Efendi, Müftü el-Hâc Ahmed Efendi'nin oğlu, o da el-Hâc İlyâs Ağa'nın oğludur. Amasya'da öğrenimini tamamladıktan sonra dedesinin vakfına mütevelli ve medresesine müderris olduğu hâlde 1176 sıralarında [1762-63] öldü. Amcası es-Seyyid Abdülbâki Efendi mevâlîdendir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

• mahdûm: oğul
• es-Seyyid: Hz. Peygamber'in soyundan gelenlere verilen ön ad
• ceddî: dedesinin
• mütevellî: vakfı yöneten kişi
• hudûd: sıralarında, civarında (kesin olmayan tarih)
• mevâlî: ilmiye sınıfının üst rütbelerine ulaşmış kadı ve müderrisler

Metnin Okunuşu Üzerine

Metin üç kuşaklık bir şecere verir: İlyâs Ağa, oğlu Müftü Ahmed Efendi, onun oğlu es-Seyyid Mehmed Efendi. Başlıktaki İlyâs Efendi, cümlenin sonundaki "mahdûmudur" sözüne göre bu Mehmed Efendi'nin oğludur. "Ceddînin vakfı" ifadesi, İlyâs Efendi'nin dedesi Müftü Ahmed Efendi'nin vakfı olarak anlaşılabilir; ancak metin vakfın adını ve yapısını söylemez, bu bir çıkarımdır.

Aynı sayfada Merzifonlu bir Müftîzâde İlyâs Efendi de yer alır (madde 291). Hüsameddin iki kişi arasında akrabalık kurmaz ve bakılan kaynaklarda da böyle bir bağ görülmemiştir.

Müftîzâde Medresesi, bu vakıf, Seyyid Abdülbâki Efendi ve Müftü Ahmed Efendi hakkında yapılan aramalarda bilgiye rastlanmadı. Bu nedenle medresenin yeri, vakfın kuruluşu ve kişilerin hayatına dair ayrıntılar doğrulanamadı.

Kaynakça

• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 347–347. amasya.bel.tr