AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîn Mehmed Çelebi- Sıdkı Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 358 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalı Sıdkı Mustafa Paşa’nın mahdûmudur. Bâb-ı âlîde tefeyyüz ederek 1071’de Köprülü Mehmed Paşa’ya tezkire-i sadr-ı âlî olup Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa’nın sadâretinde ibkâ edildi. 1081’de başmuhâsebeci, 1086’da mektubî-i sadr-ı âlî görüldü. Ba’dehû vefât etdi. Dîvân-ı Hümâyûn hâcegânında idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalı Sıdkı Mustafa Paşa'nın oğludur. Babıâli'de yetişip yükselerek 1071'de [1660-61] Köprülü Mehmed Paşa'nın sadrazam tezkirecisi oldu ve Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa'nın sadrazamlığında da görevde bırakıldı. 1081'de [1670-71] başmuhasebeci, 1086'da [1675-76] sadrazam mektupçusu olarak görüldü. Sonra öldü. Divan-ı Hümâyun hâcegânındandı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • Bâb-ı âlî: Babıâli, sadrazamın makamı ve dairesi
  • tefeyyüz: ilerleme, yükselme
  • tezkire-i sadr-ı âlî: sadrazamın tezkireciliği; tezkire, kısa resmî yazı demektir, tezkireci de bu yazıları hazırlayan kalem görevlisidir
  • ibkâ: görevde bırakma
  • başmuhasebeci: devletin gelir ve gider hesaplarına bakan büronun başındaki görevli
  • mektubî-i sadr-ı âlî: sadrazamın yazışma kaleminin başı, sadrazam mektupçusu
  • hâcegân: Divan-ı Hümâyun'un ileri gelen kâtipleri

Görevlerin Dönemi

Köprülü Mehmed Paşa 26 Zilkade 1066'da [15 Eylül 1656] sadarete getirildi ve 7 Rebîülevvel 1072'de [31 Ekim 1661] Edirne'de öldü. Oğlu Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa ertesi gün vezîriâzam tayin edildi, on beş yıl bu makamda kaldı ve 26 Şaban 1087'de [3 Kasım 1676] öldü. Metindeki 1071 tarihi birinci sadrazamın son yılına, 1086 ise ikincisinin son yıllarına düşer. Hüsameddin'in verdiği görev sırası bu iki sadrazamın görev süreleriyle çelişmez.

Başmuhasebecilik ve Hâcegân Rütbesi

Başmuhasebe Kalemi, Muhâsebe-i Evvel adıyla da anılır ve 17. yüzyılın başlarında oluşmuştur. Başmuhasebeci gelir ve giderleri denetler, maliye kalemlerinin tümünün yöneticisi sayılırdı. Hâcegân sözcüğü ise Divan-ı Hümâyun'un ileri gelen kâtipleri için kullanılır. 18. yüzyıl ortalarına ait bir dökümde başmuhasebeci, mektupçu, maliye tezkirecisi, sadrazam kethüdâsı ve reîsülküttâb bu rütbede sayılır. Hüsameddin'in kişiyi "Divan-ı Hümâyun hâcegânından" diye anması bu tanımla uyuşur.

Babası ve Kardeşi

Kitabın 11. cildindeki "Sıdkı Mustafa Paşa-Kadızâde" maddesine göre (s. 441–445) Mustafa Paşa, Amasya'nın Fethiye Mahallesi'nde, kadılar ailesinden Ahmed Efendi'nin oğlu olarak doğmuştur. Divan-ı Hümâyun kaleminde yükselmiş, 1047'de [1637-38] reîsülküttâb olmuş, bu göreve toplam dört kez getirilmiş, nişancılık ve Temeşvar valiliği yapmış, 1066'da [1655-56] vezirlikle onurlandırılmıştır. Köprülü Mehmed Paşa sadarete gelince mevkiini korumuş, 1072'de [1661-62] Fâzıl Ahmed Paşa'nın sadaretinde istifa ederek İstanbul'a dönmüş ve 1073'te [1662-63] ölmüştür. Hüsameddin oğullarını Ahmed ve Mehmed Emîn Beyler diye sayar. Ad ve baba adı uyuştuğundan bu maddenin kişisi ikinci oğul olmalıdır (çıkarım).

Kardeşi Ahmed Efendi'ye ayrılan madde (6. cilt, s. 169–170), onun Köprülü Mehmed Paşa'nın sadaretinde sadrazam mektupçusu, Fâzıl Ahmed Paşa zamanında reîsülküttâb olduğunu ve 1079 Cemâziyelâhir'inin altıncı günü [1668] öldüğünü bildirir. Böylece baba ile iki oğlunun da Divan kaleminde çalıştığı anlaşılır.

Emîn Mehmed Çelebi'nin Kendisi

Ölüm yılı metinde verilmez. Hüsameddin'in kitabı dışındaki kaynaklarda bu kişiye ve babasına dair ek bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 358. amasya.bel.tr
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 11. Cilt, s. 441–445 ("Sıdkı Mustafa Paşa-Kadızâde").
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 169–170 ("Ahmed Efendi-Sıdkı Paşazâde").

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler